I Królewska 20
亚兰王便·哈达聚集他的全军,率领三十二个王,带着车马上来围攻撒马利亚;
yà lán wáng biàn · hǎ dá jù jí tā de quán jūn , shuài lǐng sān shí èr gè wáng , dài zhe chē mǎ shàng lái wéi gōng sā mǎ lì yà ;
Wtedy Ben-Hadad, król Syrii, zebrał całe swoje wojsko, a było z nim trzydzieści dwóch królów, konie i rydwany. Wyruszył, obległ Samarię i walczył przeciwko niej.
又差遣使者进城见以色列王亚哈,对他说:「便·哈达如此说:
yòu chà qiǎn shǐ zhě jìn chéng jiàn yǐ sè liè wáng yà hā , duì tā shuō :「 biàn · hǎ dá rú cǐ shuō :
I wyprawił posłańców do Achaba, króla Izraela, do miasta, i powiedział mu: Tak mówi Ben-Hadad:
你的金银都要归我,你妻子儿女中最美的也要归我。」
nǐ de jīn yín dōu yào guī wǒ , nǐ qī zǐ ér nǚ zhōng zuì měi de yě yào guī wǒ 。」
Twoje srebro i złoto są moje; także twoje żony i twoi najpiękniejsi synowie są moi.
以色列王回答说:「我主我王啊,可以依着你的话,我与我所有的都归你。」
yǐ sè liè wáng huí dá shuō :「 wǒ zhǔ wǒ wáng a , kě yǐ yī zhe nǐ de huà , wǒ yǔ wǒ suǒ yǒu de dōu guī nǐ 。」
Król Izraela odpowiedział: Według twego słowa, królu, mój panie – twój jestem ja i wszystko, co mam.
使者又来说:「便·哈达如此说:我已差遣人去见你,要你将你的金银、妻子、儿女都给我。
shǐ zhě yòu lái shuō :「 biàn · hǎ dá rú cǐ shuō : wǒ yǐ chāi qiǎn rén qù jiàn nǐ , yào nǐ jiāng nǐ de jīn yín 、 qī zǐ 、 ér nǚ dōu gěi wǒ 。
Potem posłańcy wrócili do niego i powiedzieli: Tak powiedział Ben-Hadad: Wprawdzie posłałem do ciebie ludzi, aby ci powiedzieli: Oddasz swoje srebro i złoto, swoje żony i swoich synów oddasz mi.
但明日约在这时候,我还要差遣臣仆到你那里,搜查你的家和你仆人的家,将你眼中一切所喜爱的都拿了去。」
dàn míng rì yuē zài zhè shí hòu , wǒ hái yào chāi qiǎn chén pú dào nǐ nà lǐ , sōu chá nǐ de jiā hé nǐ pú rén de jiā , jiāng nǐ yǎn zhōng yí qiè suǒ xǐ ài de dōu ná le qù 。」
Jednak jutro o tej porze poślę swoje sługi do ciebie. Oni przeszukują twój dom i domy twoich sług, a wszystko, co jest cenne w twoich oczach, wezmą w ręce i zabiorą.
以色列王召了国中的长老来,对他们说:「请你们看看,这人是怎样地谋害我,他先差遣人到我这里来,要我的妻子、儿女,和金银,我并没有推辞他。」
yǐ sè liè wáng zhào le guó zhōng de zhǎng lǎo lái , duì tā men shuō :「 qǐng nǐ men kàn kàn , zhè rén shì zěn yàng dì móu hài wǒ , tā xiān chāi qiǎn rén dào wǒ zhè lǐ lái , yào wǒ de qī zǐ 、 ér nǚ , hé jīn yín , wǒ bìng méi yǒu tuī cí tā 。」
Król Izraela zwołał więc wszystkich starszych ziemi i powiedział im: Rozważcie, proszę, i zobaczcie, że ten człowiek szuka nieszczęścia. Posłał bowiem do mnie po moje żony i moich synów, po moje srebro i złoto, a nie odmówiłem mu.
长老和百姓对王说:「不要听从他,也不要应允他。」
zhǎng lǎo hé bǎi xìng duì wáng shuō :「 bú yào tīng cóng tā , yě bú yào yīng yǔn tā 。」
Wszyscy starsi i cały lud odpowiedzieli: Nie słuchaj go i nie gódź się.
故此,以色列王对便·哈达的使者说:「你们告诉我主我王说:王头一次差遣人向仆人所要的,仆人都依从;但这次所要的,我不能依从。」使者就去回复便·哈达。
gù cǐ , yǐ sè liè wáng duì biàn · hǎ dá de shǐ zhě shuō :「 nǐ men gào sù wǒ zhǔ wǒ wáng shuō : wáng tóu yí cì chāi qiǎn rén xiàng pú rén suǒ yào de , pú rén dōu yī cóng ; dàn zhè cì suǒ yào de , wǒ bù néng yī cóng 。」 shǐ zhě jiù qù huí fù biàn · hǎ dá 。
Odpowiedział więc posłom Ben-Hadada: Powiedzcie królowi, memu panu: Wszystko, czego na początku żądałeś od swego sługi, uczynię. Lecz tej rzeczy nie mogę uczynić. Posłańcy odeszli i zanieśli mu odpowiedź.
便·哈达又差遣人去见亚哈说:「撒马利亚的尘土若够跟从我的人每人捧一捧的,愿神明重重地降罚与我!」
biàn · hǎ dá yòu chāi qiǎn rén qù jiàn yà hā shuō :「 sā mǎ lì yà de chén tǔ ruò gòu gēn cóng wǒ de rén měi rén pěng yi pěng de , yuàn shén míng chóng chóng dì jiàng fá yǔ wǒ !」
Ben-Hadad znowu posłał do niego sługi i powiedział: Niech mi to uczynią bogowie i tamto dorzucą, jeśli starczy prochu Samarii po pełnej garści dla każdego spośród całego ludu, który idzie za mną.
以色列王说:「你告诉他说,才顶盔贯甲的,休要像摘盔卸甲的夸口。」
yǐ sè liè wáng shuō :「 nǐ gào sù tā shuō , cái dǐng kuī guàn jiǎ de , xiū yào xiàng zhāi kuī xiè jiǎ de kuā kǒu 。」
Król Izraela odpowiedział: Powiedzcie mu: Niech się nie chlubi ten, kto zapina pas, jak ten, kto go odpina.
便·哈达和诸王正在帐幕里喝酒,听见这话,就对他臣仆说:「摆队吧!」他们就摆队攻城。
biàn · hǎ dá hé zhū wáng zhèng zài zhàng mù lǐ hē jiǔ , tīng jiàn zhè huà , jiù duì tā chén pú shuō :「 bǎi duì ba !」 tā men jiù bǎi duì gōng chéng 。
A gdy Ben-Hadad usłyszał to słowo – a właśnie pił z królami w namiotach – powiedział do swoich sług: Ruszajcie. I ruszyli na miasto.
有一个先知来见以色列王亚哈,说:「耶和华如此说:『这一大群人你看见了吗?今日我必将他们交在你手里,你就知道我是耶和华。』」
yǒu yí gè xiān zhī lái jiàn yǐ sè liè wáng yà hā , shuō :「 yē hé huá rú cǐ shuō :『 zhè yí dà qún rén nǐ kàn jiàn le ma ? jīn rì wǒ bì jiāng tā men jiāo zài nǐ shǒu lǐ , nǐ jiù zhī dào wǒ shì yē hé huá 。』」
A oto pewien prorok przyszedł do Achaba, króla Izraela, i powiedział: Tak mówi PAN: Czy widzisz cały ten wielki tłum? Oto wydam go dziś w twoje ręce, abyś wiedział, że ja jestem PANEM.
亚哈说:「借着谁呢?」他回答说:「耶和华说,借着跟从省长的少年人。」亚哈说:「要谁率领呢?」他说:「要你亲自率领。」
yà hā shuō :「 jiè zhe shuí ne ?」 tā huí dá shuō :「 yē hé huá shuō , jiè zhe gēn cóng shěng zhǎng de shào nián rén 。」 yà hā shuō :「 yào shuí shuài lǐng ne ?」 tā shuō :「 yào nǐ qīn zì shuài lǐng 。」
Wtedy Achab zapytał: Przez kogo? Odpowiedział: Tak mówi PAN: Przez sługi książąt prowincji. Zapytał dalej: Kto rozpocznie bitwę? Odpowiedział mu: Ty.
于是亚哈数点跟从省长的少年人,共有二百三十二名,后又数点以色列的众兵,共有七千名。
yú shì yà hā shù diǎn gēn cóng shěng zhǎng de shào nián rén , gòng yǒu èr bǎi sān shí èr míng , hòu yòu shù diǎn yǐ sè liè de zhòng bīng , gòng yǒu qī qiān míng 。
Dokonał więc przeglądu sług książąt prowincji i było ich dwustu trzydziestu dwóch. A po nich policzył cały lud, wszystkich synów Izraela, i było ich siedem tysięcy.
午间,他们就出城;便·哈达和帮助他的三十二个王正在帐幕里痛饮。
wǔ jiān , tā men jiù chū chéng ; biàn · hǎ dá hé bāng zhù tā de sān shí èr gè wáng zhèng zài zhàng mù lǐ tòng yǐn 。
I wyruszyli w południe. A Ben-Hadad oddawał się pijaństwu w namiotach, a z nim trzydziestu dwóch królów, którzy go wspierali.
跟从省长的少年人先出城;便·哈达差遣人去探望,他们回报说:「有人从撒马利亚出来了。」
gēn cóng shěng zhǎng de shào nián rén xiān chū chéng ; biàn · hǎ dá chà qiǎn rén qù tàn wàng , tā men huí bào shuō :「 yǒu rén cóng sā mǎ lì yà chū lái le 。」
Wyszli więc jako pierwsi słudzy książąt prowincji. Gdy Ben-Hadad posłał sługę, powiedziano mu: Ludzie wyszli z Samarii.
他说:「他们若为讲和出来,要活捉他们;若为打仗出来,也要活捉他们。」
tā shuō :「 tā men ruò wèi jiǎng hé chū lái , yào huó zhuō tā men ; ruò wèi dǎ zhàng chū lái , yě yào huó zhuō tā men 。」
Polecił: Jeśli wyszli prosić o pokój, pojmijcie ich żywych, również jeśli wyszli walczyć, pojmijcie ich żywych.
跟从省长的少年人出城,军兵跟随他们;
gēn cóng shěng zhǎng de shào nián rén chū chéng , jūn bīng gēn suí tā men ;
Wyszli więc z miasta słudzy książąt prowincji oraz wojsko razem z nimi.
各人遇见敌人就杀。亚兰人逃跑,以色列人追赶他们;亚兰王便·哈达骑着马和马兵一同逃跑。
gè rén yù jiàn dí rén jiù shā 。 yà lán rén táo pǎo , yǐ sè liè rén zhuī gǎn tā men ; yà lán wáng biàn · hǎ dá qí zhe mǎ hé mǎ bīng yì tóng táo pǎo 。
A każdy pokonał swego przeciwnika, tak że Syryjczycy uciekli, a Izrael ich ścigał. Ben-Hadad, król Syrii, również uciekł na koniu i z jeźdźcami.
以色列王出城攻打车马,大大击杀亚兰人。
yǐ sè liè wáng chū chéng gōng dǎ chē mǎ , dà dà jī shā yà lán rén 。
Potem król Izraela wyruszył i pobił konie i rydwany, a zadał Syryjczykom wielką klęskę.
那先知来见以色列王,对他说:「你当自强,留心怎样防备;因为到明年这时候,亚兰王必上来攻击你。」
nà xiān zhī lái jiàn yǐ sè liè wáng , duì tā shuō :「 nǐ dāng zì qiáng , liú xīn zěn yàng fáng bèi ; yīn wèi dào míng nián zhè shí hòu , yà lán wáng bì shàng lái gōng jī nǐ 。」
Prorok znowu przyszedł do króla Izraela i powiedział mu: Idź, wzmocnij się, rozważ i zastanów się, co masz czynić. Po roku bowiem król Syrii nadciągnie przeciwko tobie.
亚兰王的臣仆对亚兰王说:「以色列人的神是山神,所以他们胜过我们;但在平原与他们打仗,我们必定得胜。
yà lán wáng de chén pú duì yà lán wáng shuō :「 yǐ sè liè rén de shén shì shān shén , suǒ yǐ tā men shèng guò wǒ men ; dàn zài píng yuán yǔ tā men dǎ zhàng , wǒ men bì dìng dé shèng 。
Wtedy słudzy króla Syrii powiedzieli do niego: Ich bogowie są bogami gór, dlatego nas pokonali. Walczmy jednak z nimi na równinie i na pewno ich pokonamy.
王当这样行:把诸王革去,派军长代替他们,
wáng dāng zhè yàng xíng : bǎ zhū wáng gé qù , pài jūn zhǎng dài tì tā men ,
Tak więc uczyń: Usuń każdego z królów z jego stanowiska, a na ich miejsce ustanów dowódców.
又照着王丧失军兵之数,再招募一军,马补马,车补车,我们在平原与他们打仗,必定得胜。」王便听臣仆的话去行。
yòu zhào zhe wáng sàng shī jūn bīng zhī shù , zài zhāo mù yì jūn , mǎ bǔ mǎ , chē bǔ chē , wǒ men zài píng yuán yǔ tā men dǎ zhàng , bì dìng dé shèng 。」 wáng biàn tīng chén pú de huà qù xíng 。
Następnie odlicz sobie wojska takiego jak to wojsko, które ci poległo, koni jak tamte konie i rydwanów jak tamte rydwany. Wtedy stoczymy z nimi bitwę na równinie i na pewno ich pokonamy. I posłuchał ich głosu, i tak uczynił.
次年,便·哈达果然点齐亚兰人上亚弗去,要与以色列人打仗。
cì nián , biàn · hǎ dá guǒ rán diǎn qí yà lán rén shàng yà fú qù , yào yǔ yǐ sè liè rén dǎ zhàng 。
A gdy upłynął rok, Ben-Hadad dokonał przeglądu Syryjczyków i nadciągnął do Afek, aby walczyć z Izraelem.
以色列人也点齐军兵,预备食物,迎着亚兰人出去,对着他们安营,好像两小群山羊羔;亚兰人却满了地面。
yǐ sè liè rén yě diǎn qí jūn bīng , yù bèi shí wù , yíng zhe yà lán rén chū qù , duì zhe tā men ān yíng , hǎo xiàng liǎng xiǎo qún shān yáng gāo ; yà lán rén què mǎn le dì miàn 。
Również u synów Izraela dokonano przeglądu, a gdy się zebrali, wyruszyli przeciwko nim. I synowie Izraela rozbili obóz przed nimi jak dwa małe stadka kóz. Syryjczycy zaś napełnili ziemię.
有神人来见以色列王,说:「耶和华如此说:『亚兰人既说我—耶和华是山神,不是平原的神,所以我必将这一大群人都交在你手中,你们就知道我是耶和华。』」
yǒu shén rén lái jiàn yǐ sè liè wáng , shuō :「 yē hé huá rú cǐ shuō :『 yà lán rén jì shuō wǒ — yē hé huá shì shān shén , bú shì píng yuán de shén , suǒ yǐ wǒ bì jiāng zhè yí dà qún rén dōu jiāo zài nǐ shǒu zhōng , nǐ men jiù zhī dào wǒ shì yē hé huá 。』」
Wtedy przyszedł mąż Boży i mówił do króla Izraela: Tak mówi PAN: Ponieważ Syryjczycy powiedzieli: PAN jest Bogiem gór, a nie jest Bogiem równin, wydam cały ten wielki tłum w twoje ręce, abyście wiedzieli, że ja jestem PANEM.
以色列人与亚兰人相对安营七日,到第七日两军交战;那一日以色列人杀了亚兰人步兵十万,
yǐ sè liè rén yǔ yà lán rén xiāng duì ān yíng qī rì , dào dì qī rì liǎng jūn jiāo zhàn ; nà yí rì yǐ sè liè rén shā le yà lán rén bù bīng shí wàn ,
Obozowali jedni naprzeciw drugich przez siedem dni. A siódmego dnia stoczyli bitwę i synowie Izraela pobili w jednym dniu sto tysięcy pieszych spośród Syryjczyków.
其余的逃入亚弗城;城墙塌倒,压死剩下的二万七千人。 便·哈达也逃入城,藏在严密的屋子里。
qí yú de táo rù yà fú chéng ; chéng qiáng tā dǎo , yā sǐ shèng xià de èr wàn qī qiān rén 。 biàn · hǎ dá yě táo rù chéng , cáng zài yán mì de wū zi lǐ 。
Pozostali zaś uciekli do Afek, do miasta, i runął mur na dwadzieścia siedem tysięcy pozostałych mężczyzn. Ben-Hadad uciekł i wszedł do miasta, gdzie ukrył się w wewnętrznej komnacie.
他的臣仆对他说:「我们听说以色列王都是仁慈的王,现在我们不如腰束麻布,头套绳索,出去投降以色列王,或者他存留王的性命。」
tā de chén pú duì tā shuō :「 wǒ men tīng shuō yǐ sè liè wáng dū shì rén cí de wáng , xiàn zài wǒ men bù rú yāo shù má bù , tóu tào shéng suǒ , chū qù tóu xiáng yǐ sè liè wáng , huò zhě tā cún liú wáng de xìng mìng 。」
Wtedy jego słudzy powiedzieli mu: Oto słyszeliśmy, że królowie domu Izraela są królami miłosiernymi. Pozwól, proszę, że włożymy wory na nasze biodra, powrozy na nasze głowy i wyjdziemy do króla Izraela, może zostawi nas przy życiu.
于是他们腰束麻布,头套绳索,去见以色列王,说:「王的仆人便·哈达说,求王存留我的性命。」亚哈说:「他还活着吗?他是我的兄弟。」
yú shì tā men yāo shù má bù , tóu tào shéng suǒ , qù jiàn yǐ sè liè wáng , shuō :「 wáng de pú rén biàn · hǎ dá shuō , qiú wáng cún liú wǒ de xìng mìng 。」 yà hā shuō :「 tā hái huó zhe ma ? tā shì wǒ de xiōng dì 。」
Opasali więc worami swoje biodra, włożyli powrozy na swoje głowy, przyszli do króla Izraela i powiedzieli: Ben-Hadad, twój sługa, mówi: Proszę, zachowaj moją duszę przy życiu. Zapytał: Czy jeszcze żyje? To jest mój brat.
这些人留心探出他的口气来,便急忙就着他的话说:「便·哈达是王的兄弟!」王说:「你们去请他来。」便·哈达出来见王,王就请他上车。
zhè xiē rén liú xīn tàn chū tā de kǒu qì lái , biàn jí máng jiù zhe tā de huà shuō :「 biàn · hǎ dá shì wáng de xiōng dì !」 wáng shuō :「 nǐ men qù qǐng tā lái 。」 biàn · hǎ dá chū lái jiàn wáng , wáng jiù qǐng tā shàng chē 。
Ci ludzie wzięli to za dobry znak i szybko podchwycili to słowo od niego, i powiedzieli: Twój brat Ben-Hadad. On zaś powiedział: Idźcie i przyprowadźcie go. Ben-Hadad wyszedł więc do niego i kazał mu wsiąść na rydwan.
便·哈达对王说:「我父从你父那里所夺的城邑,我必归还。你可以在大马士革立街市,像我父在撒马利亚所立的一样。」亚哈说:「我照此立约,放你回去」,就与他立约,放他去了。
biàn · hǎ dá duì wáng shuō :「 wǒ fù cóng nǐ fù nà lǐ suǒ duó de chéng yì , wǒ bì guī huán 。 nǐ kě yǐ zài dà mǎ shì gé lì jiē shì , xiàng wǒ fù zài sā mǎ lì yà suǒ lì de yí yàng 。」 yà hā shuō :「 wǒ zhào cǐ lì yuē , fàng nǐ huí qù 」, jiù yǔ tā lì yuē , fàng tā qù le 。
Ben-Hadad powiedział do niego: Miasta, które mój ojciec zabrał twemu ojcu, zwrócę, a ty uczynisz sobie ulice w Damaszku, jak uczynił mój ojciec w Samarii. I odpowiedział: Puszczę cię wolno na podstawie tego przymierza. Tak więc zawarł z nim przymierze i puścił go wolno.
有先知的一个门徒奉耶和华的命对他的同伴说:「你打我吧!」那人不肯打他。
yǒu xiān zhī de yí gè mén tú fèng yē hé huá de mìng duì tā de tóng bàn shuō :「 nǐ dǎ wǒ ba !」 nà rén bù kěn dǎ tā 。
Wtedy pewien mąż spośród synów proroków powiedział do swego bliźniego na słowo PANA: Uderz mnie, proszę. Ale ten człowiek nie chciał go uderzyć.
他就对那人说:「你既不听从耶和华的话,你一离开我,必有狮子咬死你。」那人一离开他,果然遇见狮子,把他咬死了。
tā jiù duì nà rén shuō :「 nǐ jì bù tīng cóng yē hé huá de huà , nǐ yì lí kāi wǒ , bì yǒu shī zǐ yǎo sǐ nǐ 。」 nà rén yì lí kāi tā , guǒ rán yù jiàn shī zi , bǎ tā yǎo sǐ le 。
I powiedział mu: Ponieważ nie posłuchałeś głosu PANA, oto gdy tylko odejdziesz ode mnie, zabije cię lew. A gdy odszedł od niego, spotkał go lew i zabił go.
先知的门徒又遇见一个人,对他说:「你打我吧!」那人就打他,将他打伤。
xiān zhī de mén tú yòu yù jiàn yí gè rén , duì tā shuō :「 nǐ dǎ wǒ ba !」 nà rén jiù dǎ tā , jiāng tā dǎ shāng 。
Potem spotkał drugiego mężczyznę i powiedział mu: Uderz mnie, proszę. Człowiek ten tak go uderzył, że go zranił.
他就去了,用头巾蒙眼,改换面目,在路旁等候王。
tā jiù qù le , yòng tóu jīn méng yǎn , gǎi huàn miàn mù , zài lù páng děng hòu wáng 。
Prorok poszedł więc i czekał na króla na drodze, i zmienił swój wygląd dzięki zasłonie na twarzy.
王从那里经过,他向王呼叫说:「仆人在阵上的时候,有人带了一个人来,对我说:『你看守这人,若把他失了,你的性命必代替他的性命;不然,你必交出一他连得银子来。』
wáng cóng nà lǐ jīng guò , tā xiàng wáng hū jiào shuō :「 pú rén zài zhèn shàng de shí hòu , yǒu rén dài le yí gè rén lái , duì wǒ shuō :『 nǐ kān shǒu zhè rén , ruò bǎ tā shī le , nǐ de xìng mìng bì dài tì tā de xìng mìng ; bù rán , nǐ bì jiāo chū yì tā lián dé yín zi lái 。』
A gdy król przejeżdżał, zawołał do króla: Twój sługa wszedł w sam środek bitwy, a oto podszedł pewien mężczyzna i przyprowadził do mnie człowieka, i powiedział: Pilnuj tego człowieka. Jeśli ci się wymknie, zapłacisz swoim życiem za jego życie albo zapłacisz talent srebra.
仆人正在忙乱之间,那人就不见了。」以色列王对他说:「你自己定妥了,必照样判断你。」
pú rén zhèng zài máng luàn zhī jiān , nà rén jiù bú jiàn le 。」 yǐ sè liè wáng duì tā shuō :「 nǐ zì jǐ dìng tuǒ le , bì zhào yàng pàn duàn nǐ 。」
A gdy twój sługa zajął się tym i owym, on zniknął. Król Izraela powiedział do niego: Taki jest twój wyrok, ty sam rozstrzygnąłeś tę sprawę.
他急忙除掉蒙眼的头巾,以色列王就认出他是一个先知。
tā jí máng chú diào méng yǎn de tóu jīn , yǐ sè liè wáng jiù rèn chū tā shì yí gè xiān zhī 。
Wtedy on szybko zdjął zasłonę z twarzy i król Izraela rozpoznał, że jest on jednym z proroków.
他对王说:「耶和华如此说:『因你将我定要灭绝的人放去,你的命就必代替他的命,你的民也必代替他的民。』」
tā duì wáng shuō :「 yē hé huá rú cǐ shuō :『 yīn nǐ jiāng wǒ dìng yào miè jué de rén fàng qù , nǐ de mìng jiù bì dài tì tā de mìng , nǐ de mín yě bì dài tì tā de mín 。』」
I powiedział do niego: Tak mówi PAN: Ponieważ wypuściłeś ze swojej ręki człowieka przeznaczonego na śmierć, swoim życiem zapłacisz za jego życie i swoim ludem za jego lud.
于是以色列王闷闷不乐地回到撒马利亚,进了他的宫。
yú shì yǐ sè liè wáng mèn mèn bú lè dì huí dào sā mǎ lì yà , jìn le tā de gōng 。
Król Izraela odszedł więc do swego domu smutny i rozgniewany i przybył do Samarii.
Sprawdź się z tego rozdziału
Szybki quiz z 10 słów.