Kumbukumbu La Torati 1

以下所记的是摩西在约旦河东的旷野、疏弗对面的亚拉巴—就是巴兰、陀弗、拉班、哈洗录、底撒哈中间—向以色列众人所说的话。（

yǐ xià suǒ jì de shì mó xī zài yuē dàn hé dōng de kuàng yě 、 shū fú duì miàn de yà lā bā — jiù shì bā lán 、 tuó fú 、 lā bān 、 hā xǐ lù 、 dǐ sā hā zhōng jiān — xiàng yǐ sè liè zhòng rén suǒ shuō de huà 。（

Haya ni maneno Mose aliyoyasema kwa Israeli yote jangwani mashariki ya Yordani, ambayo iko Araba, inayokabiliana na Sufu, kati ya Parani na Tofeli, Labani, Haserothi na Dizahabu.

从何烈山经过西珥山到加低斯·巴尼亚有十一天的路程。）

cóng hé liè shān jīng guò xī ěr shān dào jiā dī sī · bā ní yà yǒu shí yī tiān de lù chéng 。）

(Ni mwendo wa siku kumi na moja kutoka Horebu kwa njia ya Mlima Seiri mpaka Kadesh-Barnea.)

出埃及第四十年十一月初一日，摩西照耶和华借着他所吩咐以色列人的话都晓谕他们。

chū āi jí dì sì shí nián shí yī yuè chū yī rì ， mó xī zhào yē hé huá jiè zhe tā suǒ fēn fù yǐ sè liè rén de huà dōu xiǎo yù tā men 。

Katika mwaka wa arobaini, siku ya kwanza ya mwezi wa kumi na moja, Mose aliwatangazia Waisraeli yale yote Bwana aliyomwamuru kuwahusu.

那时，他已经击杀了住希实本的亚摩利王西宏和住以得来、亚斯他录的巴珊王噩。

nà shí ， tā yǐ jīng jī shā le zhù xī shí běn de yà mó lì wáng xī hóng hé zhù yǐ dé lái 、 yà sī tā lù de bā shān wáng è 。

Hii ilikuwa baada ya kumshinda Sihoni mfalme wa Waamori, ambaye alitawala Heshboni, na pia huko Edrei alikuwa amemshinda Ogu mfalme wa Bashani, ambaye alitawala huko Ashtarothi.

摩西在约旦河东的摩押地讲律法说：

mó xī zài yuē dàn hé dōng de mó yā dì jiǎng lǜ fǎ shuō ：

Huko mashariki ya Yordani katika nchi ya Moabu, Mose alianza kuielezea sheria hii, akisema:

「耶和华—我们的 神在何烈山晓谕我们说：你们在这山上住的日子够了；

「 yē hé huá — wǒ men de shén zài hé liè shān xiǎo yù wǒ men shuō ： nǐ men zài zhè shān shàng zhù de rì zi gòu le ；

Bwana Mungu wetu alisema nasi huko Horebu, “Mmekaa vya kutosha katika mlima huu.

要起行转到亚摩利人的山地和靠近这山地的各处，就是亚拉巴、山地、高原、南地，沿海一带迦南人的地，并黎巴嫩山又到幼发拉底大河。

yào qǐ xíng zhuǎn dào yà mó lì rén de shān dì hé kào jìn zhè shān dì de gè chù ， jiù shì yà lā bā 、 shān dì 、 gāo yuán 、 nán dì ， yán hǎi yí dài jiā nán rén de dì ， bìng lí bā nèn shān yòu dào yòu fā lā dǐ dà hé 。

Vunjeni kambi, msonge mbele kuelekea nchi ya vilima ya Waamori; nendeni kwa watu wote ambao ni majirani wa Araba, katika milima, upande wa magharibi chini ya vilima, katika Negebu na kandokando ya pwani, mpaka nchi ya Wakanaani hadi Lebanoni, na kufika mto mkubwa Frati.

如今我将这地摆在你们面前；你们要进去得这地，就是耶和华向你们列祖亚伯拉罕、以撒、雅各起誓应许赐给他们和他们后裔为业之地。」

rú jīn wǒ jiāng zhè dì bǎi zài nǐ men miàn qián ； nǐ men yào jìn qù dé zhè dì ， jiù shì yē hé huá xiàng nǐ men liè zǔ yà bó lā hǎn 、 yǐ sā 、 yǎ gè qǐ shì yīng xǔ cì gěi tā men hé tā men hòu yì wèi yè zhī dì 。」

Tazama, nimewapa ninyi nchi hii. Ingieni mkaimiliki nchi ambayo Bwana aliapa kuwa angaliwapa baba zenu, Abrahamu, Isaki na Yakobo, pamoja na vizazi vyao baada yao.”

「那时，我对你们说：『管理你们的重任，我独自担当不起。

「 nà shí ， wǒ duì nǐ men shuō ：『 guǎn lǐ nǐ men de zhòng rèn ， wǒ dú zì dān dāng bù qǐ 。

Wakati ule niliwaambia, “Ninyi mmekuwa mzigo mzito sana kwangu kuwachukua peke yangu.

耶和华—你们的 神使你们多起来。看哪，你们今日像天上的星那样多。

yē hé huá — nǐ men de shén shǐ nǐ men duō qǐ lái 。 kàn nǎ ， nǐ men jīn rì xiàng tiān shàng de xīng nà yàng duō 。

Bwana Mungu wenu ameongeza hesabu yenu, hivi kwamba leo ninyi ni wengi kama nyota za angani.

惟愿耶和华—你们列祖的 神使你们比如今更多千倍，照他所应许你们的话赐福与你们。

wéi yuàn yē hé huá — nǐ men liè zǔ de shén shǐ nǐ men bǐ rú jīn gèng duō qiān bèi ， zhào tā suǒ yīng xǔ nǐ men de huà cì fú yǔ nǐ men 。

Naye Bwana, Mungu wa baba zenu na awaongeze mara elfu na kuwabariki kama alivyoahidi!

但你们的麻烦，和管理你们的重任，并你们的争讼，我独自一人怎能担当得起呢？

dàn nǐ men de má fán ， hé guǎn lǐ nǐ men de zhòng rèn ， bìng nǐ men de zhēng sòng ， wǒ dú zì yì rén zěn néng dān dāng dé qǐ ne ？

Lakini mimi nitawezaje kubeba matatizo yenu, na mizigo yenu, na magomvi yenu peke yangu?

你们要按着各支派选举有智慧、有见识、为众人所认识的，我立他们为你们的首领。』

nǐ men yào àn zhe gè zhī pài xuǎn jǔ yǒu zhì huì 、 yǒu jiàn shi 、 wèi zhòng rén suǒ rèn shi de ， wǒ lì tā men wèi nǐ men de shǒu lǐng 。』

Chagueni baadhi ya watu wenye hekima, wenye ufahamu na wanaoheshimika kutoka kila kabila lenu, nami nitawaweka juu yenu.”

你们回答我说：『照你所说的行了为妙。』

nǐ men huí dá wǒ shuō ：『 zhào nǐ suǒ shuō de xíng le wèi miào 。』

Mlinijibu, “Shauri ulilolitoa ni zuri.”

我便将你们各支派的首领，有智慧、为众人所认识的，照你们的支派，立他们为官长、千夫长、百夫长、五十夫长、十夫长，管理你们。

wǒ biàn jiāng nǐ men gè zhī pài de shǒu lǐng ， yǒu zhì huì 、 wèi zhòng rén suǒ rèn shi de ， zhào nǐ men de zhī pài ， lì tā men wèi guān zhǎng 、 qiān fū cháng 、 bǎi fū zhǎng 、 wǔ shí fū cháng 、 shí fū cháng ， guǎn lǐ nǐ men 。

Kwa hiyo niliwachukua wanaume viongozi wa makabila yenu, wenye hekima na wanaoheshimika, nami nikawateua wawe na mamlaka juu yenu kama majemadari wa maelfu, wa mamia, wa hamsini, na wa makumi, na kama maafisa wa makabila.

「当时，我嘱咐你们的审判官说：『你们听讼，无论是弟兄彼此争讼，是与同居的外人争讼，都要按公义判断。

「 dāng shí ， wǒ zhǔ fù nǐ men de shěn pàn guān shuō ：『 nǐ men tīng sòng ， wú lùn shì dì xiōng bǐ cǐ zhēng sòng ， shì yǔ tóng jū de wài rén zhēng sòng ， dōu yào àn gōng yì pàn duàn 。

Nami wakati ule nikawaagiza waamuzi wenu: Sikilizeni magomvi kati ya ndugu zenu na mwamue kwa haki, hata kama shauri ni kati ya ndugu wa Kiisraeli, au kati ya mmoja wa ndugu wa Kiisraeli na mgeni.

审判的时候，不可看人的外貌；听讼不可分贵贱，不可惧怕人，因为审判是属乎 神的。若有难断的案件，可以呈到我这里，我就判断。』

shěn pàn de shí hòu ， bù kě kàn rén de wài mào ； tīng sòng bù kě fēn guì jiàn ， bù kě jù pà rén ， yīn wèi shěn pàn shì shǔ hū shén de 。 ruò yǒu nán duàn de àn jiàn ， kě yǐ chéng dào wǒ zhè lǐ ， wǒ jiù pàn duàn 。』

Msionyeshe upendeleo katika maamuzi; wasikilizeni wote sawasawa, wadogo kwa wakubwa. Msimwogope mtu yeyote, kwa kuwa hukumu ni ya Mungu. Mniletee mimi shauri lolote lililo gumu sana kwenu, nami nitalisikiliza.

那时，我将你们所当行的事都吩咐你们了。」

nà shí ， wǒ jiāng nǐ men suǒ dāng xíng de shì dōu fēn fù nǐ men le 。」

Nami wakati ule niliwaambia kila kitu ambacho mngefanya.

「我们照着耶和华—我们 神所吩咐的从何烈山起行，经过你们所看见那大而可怕的旷野，往亚摩利人的山地去，到了加低斯·巴尼亚。

「 wǒ men zhào zhe yē hé huá — wǒ men shén suǒ fēn fù de cóng hé liè shān qǐ xíng ， jīng guò nǐ men suǒ kàn jiàn nà dà ér kě pà de kuàng yě ， wǎng yà mó lì rén de shān dì qù ， dào le jiā dī sī · bā ní yà 。

Kisha, kama Bwana Mungu wetu alivyotuamuru, tuliondoka kutoka Horebu na kwenda kuelekea nchi ya vilima ya Waamori, kupitia jangwa lile kubwa lote la kutisha, lile mliloliona, nasi tukafika Kadesh-Barnea.

我对你们说：『你们已经到了耶和华—我们 神所赐给我们的亚摩利人之山地。

wǒ duì nǐ men shuō ：『 nǐ men yǐ jīng dào le yē hé huá — wǒ men shén suǒ cì gěi wǒ men de yà mó lì rén zhī shān dì 。

Kisha niliwaambia, “Mmefika katika nchi ya vilima ya Waamori, ambayo Bwana Mungu wetu anatupa.

看哪，耶和华—你的 神已将那地摆在你面前，你要照耶和华—你列祖的 神所说的上去得那地为业；不要惧怕，也不要惊惶。』

kàn nǎ ， yē hé huá — nǐ de shén yǐ jiāng nà dì bǎi zài nǐ miàn qián ， nǐ yào zhào yē hé huá — nǐ liè zǔ de shén suǒ shuō de shàng qù dé nà dì wèi yè ； bú yào jù pà ， yě bú yào jīng huáng 。』

Tazama, Bwana Mungu wenu amewapa nchi. Pandeni mkaimiliki kama Bwana, Mungu wa baba zenu, alivyowaambia. Msiogope, wala msikate tamaa.”

你们都就近我来说：『我们要先打发人去，为我们窥探那地，将我们上去该走何道，必进何城，都回报我们。』

nǐ men dōu jiù jìn wǒ lái shuō ：『 wǒ men yào xiān dǎ fā rén qù ， wèi wǒ men kuī tàn nà dì ， jiāng wǒ men shàng qù gāi zǒu hé dào ， bì jìn hé chéng ， dōu huí bào wǒ men 。』

Ndipo ninyi nyote mkanijia na kusema, “Tupeleke watu watutangulie kuipeleleza nchi kwa ajili yetu, na kutuletea taarifa kuhusu njia tutakayopita, na miji tutakayoiendea.”

这话我以为美，就从你们中间选了十二个人，每支派一人。

zhè huà wǒ yǐ wéi měi ， jiù cóng nǐ men zhōng jiān xuǎn le shí èr gè rén ， měi zhī pài yì rén 。

Wazo hilo lilionekana zuri kwangu; kwa hiyo niliwachagua watu wenu kumi na wawili, mwanaume mmoja kutoka kila kabila.

于是他们起身上山地去，到以实各谷，窥探那地。

yú shì tā men qǐ shēn shàng shān dì qù ， dào yǐ shí gè gǔ ， kuī tàn nà dì 。

Waliondoka na kukwea katika nchi ya vilima, wakafika katika Bonde la Eshkoli na kuipeleleza.

他们手里拿着那地的果子下来，到我们那里，回报说：『耶和华—我们的 神所赐给我们的是美地。』

tā men shǒu lǐ ná zhe nà dì de guǒ zǐ xià lái ， dào wǒ men nà lǐ ， huí bào shuō ：『 yē hé huá — wǒ men de shén suǒ cì gěi wǒ men de shì měi dì 。』

Wakachukua baadhi ya matunda ya nchi, wakatuletea na kutuarifu, “Ni nchi nzuri ambayo Bwana Mungu wetu anatupa.”

「你们却不肯上去，竟违背了耶和华—你们 神的命令，

「 nǐ men què bù kěn shàng qù ， jìng wéi bèi le yē hé huá — nǐ men shén de mìng lìng ，

Lakini hamkuwa tayari kukwea, mkaasi dhidi ya amri ya Bwana Mungu wenu.

在帐棚内发怨言说：『耶和华因为恨我们，所以将我们从埃及地领出来，要交在亚摩利人手中，除灭我们。

zài zhàng péng nèi fā yuàn yán shuō ：『 yē hé huá yīn wèi hèn wǒ men ， suǒ yǐ jiāng wǒ men cóng āi jí dì lǐng chū lái ， yào jiāo zài yà mó lì rén shǒu zhōng ， chú miè wǒ men 。

Mkanungʼunika ndani ya mahema yenu na kusema, “Bwana anatuchukia, kwa hiyo alitutoa Misri ili kututia mikononi mwa Waamori kutuangamiza.

我们上哪里去呢？我们的弟兄使我们的心消化，说那地的民比我们又大又高，城邑又广大又坚固，高得顶天，并且我们在那里看见亚衲族的人。』

wǒ men shàng nǎ lǐ qù ne ？ wǒ men de dì xiong shǐ wǒ men de xīn xiāo huà ， shuō nà dì de mín bǐ wǒ men yòu dà yòu gāo ， chéng yì yòu guǎng dà yòu jiān gù ， gāo dé dǐng tiān ， bìng qiě wǒ men zài nà lǐ kàn jiàn yà nà zú de rén 。』

Twende wapi? Ndugu zetu wametufanya kufa moyo. Wanasema, ‘Watu wa huko wana nguvu zaidi na ni warefu kuliko sisi tulivyo; miji ni mikubwa, yenye kuta zilizofika juu angani. Zaidi ya hayo, tumewaona Waanaki huko.’ ”

我就对你们说：『不要惊恐，也不要怕他们。

wǒ jiù duì nǐ men shuō ：『 bú yào jīng kǒng ， yě bú yào pà tā men 。

Ndipo nikawaambia, “Msihofu, wala msiwaogope.

在你们前面行的耶和华—你们的 神必为你们争战，正如他在埃及和旷野，在你们眼前所行的一样。

zài nǐ men qián miàn xíng de yē hé huá — nǐ men de shén bì wèi nǐ men zhēng zhàn ， zhèng rú tā zài āi jí hé kuàng yě ， zài nǐ men yǎn qián suǒ xíng de yí yàng 。

Bwana Mungu wenu anayewatangulia, atawapigania, kama alivyofanya kwa ajili yenu huko Misri, mbele ya macho yenu hasa,

你们在旷野所行的路上，也曾见耶和华—你们的 神抚养你们，如同人抚养儿子一般，直等你们来到这地方。』

nǐ men zài kuàng yě suǒ xíng de lù shang ， yě céng jiàn yē hé huá — nǐ men de shén fǔ yǎng nǐ men ， rú tóng rén fǔ yǎng ér zi yì bān ， zhí děng nǐ men lái dào zhè dì fāng 。』

na pia huko jangwani. Huko mliona jinsi Bwana Mungu wenu alivyowachukua, kama baba amchukuavyo mwanawe, katika njia yote mliyoiendea mpaka mkafika mahali hapa.”

你们在这事上却不信耶和华—你们的 神。

nǐ men zài zhè shì shàng què bú xìn yē hé huá — nǐ men de shén 。

Pamoja na hili, hamkumtegemea Bwana Mungu wenu,

他在路上，在你们前面行，为你们找安营的地方；夜间在火柱里，日间在云柱里，指示你们所当行的路。」

tā zài lù shang ， zài nǐ men qián miàn xíng ， wèi nǐ men zhǎo ān yíng de dì fāng ； yè jiān zài huǒ zhù lǐ ， rì jiān zài yún zhù lǐ ， zhǐ shì nǐ men suǒ dāng xíng de lù 。」

ambaye aliwatangulia katika safari yenu, kwa moto usiku na kwa wingu mchana, kuwatafutia mahali penu pa kupiga kambi na kuwaonyesha njia mtakayoiendea.

「耶和华听见你们这话，就发怒，起誓说：

「 yē hé huá tīng jiàn nǐ men zhè huà ， jiù fā nù ， qǐ shì shuō ：

Wakati Bwana aliposikia lile mlilosema, alikasirika, akaapa, akasema:

『这恶世代的人，连一个也不得见我起誓应许赐给你们列祖的美地；

『 zhè è shì dài de rén ， lián yí gè yě bù dé jiàn wǒ qǐ shì yīng xǔ cì gěi nǐ men liè zǔ de měi dì ；

“Hakuna mtu wa kizazi hiki kiovu atakayeona nchi nzuri niliyoapa kuwapa baba zenu,

惟有耶孚尼的儿子迦勒必得看见，并且我要将他所踏过的地赐给他和他的子孙，因为他专心跟从我。』

wéi yǒu yē fú ní de ér zi jiā lè bì dé kàn jiàn ， bìng qiě wǒ yào jiāng tā suǒ tà guò de dì cì gěi tā hé tā de zǐ sūn ， yīn wèi tā zhuān xīn gēn cóng wǒ 。』

isipokuwa Kalebu mwana wa Yefune. Yeye ataiona, nami nitampa yeye na wazao wake nchi aliyoikanyaga kwa miguu, kwa sababu alimfuata Bwana kwa moyo wote.”

耶和华为你的缘故也向我发怒，说：『你必不得进入那地。

yē hé huá wèi nǐ de yuán gù yě xiàng wǒ fā nù ， shuō ：『 nǐ bì bù dé jìn rù nà dì 。

Kwa sababu yenu Bwana pia alinikasirikia mimi, akasema, “Hutaingia hiyo nchi pia.

伺候你、嫩的儿子约书亚，他必得进入那地；你要勉励他，因为他要使以色列人承受那地为业。

cì hou nǐ 、 nèn de ér zi yuē shū yà ， tā bì dé jìn rù nà dì ； nǐ yào miǎn lì tā ， yīn wèi tā yào shǐ yǐ sè liè rén chéng shòu nà dì wèi yè 。

Lakini msaidizi wako, Yoshua mwana wa Nuni, ataingia. Mtie moyo, kwa sababu atawaongoza Waisraeli kuirithi hiyo nchi.

并且你们的妇人孩子，就是你们所说、必被掳掠的，和今日不知善恶的儿女，必进入那地。我要将那地赐给他们，他们必得为业。

bìng qiě nǐ men de fù rén hái zi ， jiù shì nǐ men suǒ shuō 、 bì bèi lǔ lüè de ， hé jīn rì bù zhī shàn è de ér nǚ ， bì jìn rù nà dì 。 wǒ yào jiāng nà dì cì gěi tā men ， tā men bì dé wèi yè 。

Wale watoto ambao mliwasema wangelichukuliwa mateka, yaani watoto wenu ambao bado hawajui jema na baya, wataingia katika nchi. Nitawapa hiyo nchi, nao wataimiliki.

至于你们，要转回，从红海的路往旷野去。』

zhì yú nǐ men ， yào zhuǎn huí ， cóng hóng hǎi de lù wǎng kuàng yě qù 。』

Bali ninyi geukeni, mwondoke kuelekea jangwani kwa kufuata njia ya Bahari ya Shamu.”

「那时，你们回答我说：『我们得罪了耶和华，情愿照耶和华—我们 神一切所吩咐的上去争战。』于是你们各人带着兵器，争先上山地去了。

「 nà shí ， nǐ men huí dá wǒ shuō ：『 wǒ men dé zuì le yē hé huá ， qíng yuàn zhào yē hé huá — wǒ men shén yí qiè suǒ fēn fù de shàng qù zhēng zhàn 。』 yú shì nǐ men gè rén dài zhe bīng qì ， zhēng xiān shàng shān dì qù le 。

Ndipo mkanijibu, “Tumemtenda Bwana dhambi. Tutakwenda kupigana, kama Bwana Mungu wetu alivyotuamuru.” Hivyo kila mmoja wenu akachukua silaha zake, huku mkifikiri kuwa ni rahisi kukwea katika nchi ya vilima.

耶和华吩咐我说：『你对他们说：不要上去，也不要争战；因我不在你们中间，恐怕你们被仇敌杀败了。』

yē hé huá fēn fù wǒ shuō ：『 nǐ duì tā men shuō ： bú yào shàng qù ， yě bú yào zhēng zhàn ； yīn wǒ bú zài nǐ men zhōng jiān ， kǒng pà nǐ men bèi chóu dí shā bài le 。』

Lakini Bwana aliniambia, “Waambie, ‘Msipande kupigana, kwa sababu sitakuwa pamoja nanyi. Mtashindwa na adui zenu.’ ”

我就告诉了你们，你们却不听从，竟违背耶和华的命令，擅自上山地去了。

wǒ jiù gào sù le nǐ men ， nǐ men què bù tīng cóng ， jìng wéi bèi yē hé huá de mìng lìng ， shàn zì shàng shān dì qù le 。

Hivyo niliwaambia, lakini hamkutaka kusikia. Mliasi dhidi ya amri ya Bwana, na katika kiburi chenu mlienda katika nchi ya vilima.

住那山地的亚摩利人就出来攻击你们，追赶你们，如蜂拥一般，在西珥杀退你们，直到何珥玛。

zhù nà shān dì de yà mó lì rén jiù chū lái gōng jī nǐ men ， zhuī gǎn nǐ men ， rú fēng yōng yì bān ， zài xī ěr shā tuì nǐ men ， zhí dào hé ěr mǎ 。

Waamori ambao waliishi katika vilima hivyo waliinuka dhidi yenu, wakawafukuza kama kundi la nyuki wakiwapiga njia yote ya Seiri mpaka Horma.

你们便回来，在耶和华面前哭号；耶和华却不听你们的声音，也不向你们侧耳。

nǐ men biàn huí lái ， zài yē hé huá miàn qián kū hào ； yē hé huá què bù tīng nǐ men de shēng yīn ， yě bú xiàng nǐ men cè ěr 。

Mlirudi na kulia mbele za Bwana, lakini Mungu hakusikiliza kilio chenu, wala hakuwajali.

于是你们在加低斯住了许多日子。」

yú shì nǐ men zài jiā dī sī zhù le xǔ duō rì zi 。」

Hivyo mlikaa Kadeshi kwa siku nyingi, kwa muda ule wote mliokaa huko.