Danieli 5

伯沙撒王为他的一千大臣设摆盛筵，与这一千人对面饮酒。

bó shā sā wáng wèi tā de yì qiān dà chén shè bǎi shèng yán ， yǔ zhè yì qiān rén duì miàn yǐn jiǔ 。

Mfalme Belshaza alifanya karamu kubwa kwa ajili ya maelfu ya wakuu wake na akanywa mvinyo pamoja nao.

伯沙撒欢饮之间，吩咐人将他父 尼布甲尼撒从耶路撒冷殿中所掠的金银器皿拿来，王与大臣、皇后、妃嫔好用这器皿饮酒。

bó shā sā huān yǐn zhī jiān ， fēn fù rén jiāng tā fù ní bù jiǎ ní sā cóng yē lù sā lěng diàn zhōng suǒ lüè de jīn yín qì mǐn ná lái ， wáng yǔ dà chén 、 huáng hòu 、 fēi pín hǎo yòng zhè qì mǐn yǐn jiǔ 。

Wakati Belshaza alipokuwa akinywa mvinyo wake, aliamuru viletwe vile vikombe vya dhahabu na fedha ambavyo Nebukadneza baba yake alikuwa amevichukua kutoka hekaluni huko Yerusalemu, ili mfalme na wakuu wake, wake zake na masuria wake waweze kuvinywea.

于是他们把耶路撒冷 神殿库房中所掠的金器皿拿来，王和大臣、皇后、妃嫔就用这器皿饮酒。

yú shì tā men bǎ yē lù sā lěng shén diàn kù fáng zhōng suǒ lüè de jīn qì mǐn ná lái ， wáng hé dà chén 、 huáng hòu 、 fēi pín jiù yòng zhè qì mǐn yǐn jiǔ 。

Kwa hiyo wakavileta vile vikombe vya dhahabu ambavyo vilikuwa vimechukuliwa kutoka Hekalu la Mungu huko Yerusalemu, naye mfalme na wakuu wake, wake zake na masuria wake wakavinywea.

他们饮酒，赞美金、银、铜、铁、木、石所造的神。

tā men yǐn jiǔ ， zàn měi jīn 、 yín 、 tóng 、 tiě 、 mù 、 shí suǒ zào de shén 。

Walipokuwa wakinywa mvinyo, wakaisifu miungu ya dhahabu na fedha, ya shaba, chuma, miti na mawe.

当时，忽有人的指头显出，在王宫与灯台相对的粉墙上写字。王看见写字的指头

dāng shí ， hū yǒu rén de zhǐ tou xiǎn chū ， zài wáng gōng yǔ dēng tái xiāng duì de fěn qiáng shàng xiě zì 。 wáng kàn jiàn xiě zì de zhǐ tou

Ghafula vidole vya mkono wa mwanadamu vilitokea na kuandika juu ya ukuta, karibu na kinara cha taa ndani ya jumba la mfalme. Mfalme akatazama kitanga kilivyokuwa kikiandika.

就变了脸色，心意惊惶，腰骨好像脱节，双膝彼此相碰，

jiù biàn le liǎn sè ， xīn yì jīng huáng ， yāo gǔ hǎo xiàng tuō jié ， shuāng xī bǐ cǐ xiāng pèng ，

Uso wa mfalme ukageuka rangi, naye akaogopa sana, kiasi kwamba magoti yake yaligongana na miguu yake ikalegea.

大声吩咐将用法术的和迦勒底人并观兆的领进来，对巴比伦的哲士说，谁能读这文字，把讲解告诉我，他必身穿紫袍，项带金链，在我国中位列第三。

dà shēng fēn fù jiāng yòng fǎ shù de hé jiā lè dǐ rén bìng guān zhào de lǐng jìn lái ， duì bā bǐ lún de zhé shì shuō ， shuí néng dú zhè wén zì ， bǎ jiǎng jiě gào sù wǒ ， tā bì shēn chuān zǐ páo ， xiàng dài jīn liàn ， zài wǒ guó zhōng wèi liè dì sān 。

Mfalme akawaita wasihiri, wanajimu na waganga waletwe, naye akawaambia hawa wenye hekima wa Babeli, “Yeyote asomaye maandishi haya na kuniambia maana yake atavikwa nguo za zambarau, na kuvikwa mkufu wa dhahabu shingoni mwake, naye atafanywa mtawala wa cheo cha tatu katika ufalme.”

于是王的一切哲士都进来，却不能读那文字，也不能把讲解告诉王。

yú shì wáng de yí qiè zhé shì dōu jìn lái ， què bù néng dú nà wén zì ， yě bù néng bǎ jiǎng jiě gào sù wáng 。

Ndipo watu wote wa mfalme wenye hekima wakaingia, lakini hawakuweza kusoma yale maandishi wala kumwambia mfalme maana yake.

伯沙撒王就甚惊惶，脸色改变，他的大臣也都惊奇。

bó shā sā wáng jiù shèn jīng huáng ， liǎn sè gǎi biàn ， tā de dà chén yě dōu jīng qí 。

Basi Mfalme Belshaza akazidi kujawa na hofu, na uso wake ukageuka rangi zaidi. Wakuu wake wakapigwa na bumbuazi.

太后 因王和他大臣所说的话，就进入宴宫，说：「愿王万岁！你心意不要惊惶，脸面不要变色。

tài hòu yīn wáng hé tā dà chén suǒ shuō de huà ， jiù jìn rù yàn gōng ， shuō ：「 yuàn wáng wàn suì ！ nǐ xīn yì bú yào jīng huáng ， liǎn miàn bú yào biàn sè 。

Malkia aliposikia sauti za mfalme na wakuu wake, alikuja katika ukumbi wa karamu. Akasema, “Ee mfalme, uishi milele! Usishtuke! Usibadilike rangi kiasi hicho!

在你国中有一人，他里头有圣神的灵，你父在世的日子，这人心中光明，又有聪明智慧，好像神的智慧。你父尼布甲尼撒王，就是王的父，立他为术士、用法术的，和迦勒底人，并观兆的领袖。

zài nǐ guó zhōng yǒu yì rén ， tā lǐ tou yǒu shèng shén de líng ， nǐ fù zài shì de rì zi ， zhè rén xīn zhōng guāng míng ， yòu yǒu cōng ming zhì huì ， hǎo xiàng shén de zhì huì 。 nǐ fù ní bù jiǎ ní sā wáng ， jiù shì wáng de fù ， lì tā wèi shù shì 、 yòng fǎ shù de ， hé jiā lè dǐ rén ， bìng guān zhào de lǐng xiù 。

Yuko mtu katika ufalme wako ambaye ana roho ya miungu mitakatifu ndani yake. Wakati wa baba yako, mtu huyo alionekana kuwa na ufahamu, akili na hekima kama ile ya miungu. Mfalme Nebukadneza baba yako, yaani nasema mfalme baba yako, alimweka kuwa mkuu wa waganga, wasihiri, wanajimu na waaguzi.

在他里头有美好的灵性，又有知识聪明，能圆梦，释谜语，解疑惑。这人名叫但以理，尼布甲尼撒王又称他为伯提沙撒，现在可以召他来，他必解明这意思。」

zài tā lǐ tou yǒu měi hǎo de líng xìng ， yòu yǒu zhī shi cōng ming ， néng yuán mèng ， shì mí yǔ ， jiě yí huò 。 zhè rén míng jiào dàn yǐ lǐ ， ní bù jiǎ ní sā wáng yòu chēng tā wèi bó tí shā sā ， xiàn zài kě yǐ zhào tā lái ， tā bì jiě míng zhè yì sī 。」

Mtu huyu Danieli, ambaye mfalme alimwita Belteshaza, alionekana kuwa na akili nyepesi, maarifa na ufahamu, pia uwezo wa kufasiri ndoto, kueleza mafumbo na kutatua matatizo magumu. Mwite Danieli, naye atakuambia maana ya haya maandishi.”

但以理就被领到王前。王问但以理说：「你是被掳之犹大人中的但以理吗？就是我父王从犹大掳来的吗？

dàn yǐ lǐ jiù bèi lǐng dào wáng qián 。 wáng wèn dàn yǐ lǐ shuō ：「 nǐ shì bèi lǔ zhī yóu dà rén zhōng de dàn yǐ lǐ ma ？ jiù shì wǒ fù wáng cóng yóu dà lǔ lái de ma ？

Hivyo Danieli akaletwa mbele ya mfalme, naye mfalme akamuuliza, “Je, wewe ndiwe Danieli, mmoja wa watu wa uhamisho walioletwa na mfalme baba yangu kutoka Yuda?

我听说你里头有神的灵，心中光明，又有聪明和美好的智慧。

wǒ tīng shuō nǐ lǐ tou yǒu shén de líng ， xīn zhōng guāng míng ， yòu yǒu cōng ming hé měi hǎo de zhì huì 。

Nimesikia kwamba roho ya miungu iko ndani yako, na kwamba una ufahamu, akili na hekima ya pekee.

现在哲士和用法术的都领到我面前，为叫他们读这文字，把讲解告诉我，无奈他们都不能把讲解说出来。

xiàn zài zhé shì hé yòng fǎ shù de dōu lǐng dào wǒ miàn qián ， wèi jiào tā men dú zhè wén zì ， bǎ jiǎng jiě gào sù wǒ ， wú nài tā men dōu bù néng bǎ jiǎng jiě shuō chū lái 。

Watu wenye hekima na wasihiri waliletwa mbele yangu ili kusoma maandishi haya na kuniambia maana yake, lakini hawakuweza kunifafanulia.

我听说你善于讲解，能解疑惑；现在你若能读这文字，把讲解告诉我，就必身穿紫袍，项戴金链，在我国中位列第三。」

wǒ tīng shuō nǐ shàn yú jiǎng jiě ， néng jiě yí huò ； xiàn zài nǐ ruò néng dú zhè wén zì ， bǎ jiǎng jiě gào sù wǒ ， jiù bì shēn chuān zǐ páo ， xiàng dài jīn liàn ， zài wǒ guó zhōng wèi liè dì sān 。」

Basi nimesikia kwamba unaweza kutoa tafsiri na kutatua matatizo magumu. Ikiwa unaweza kusoma maandishi haya na kuniambia maana yake, utavikwa nguo za zambarau na mkufu wa dhahabu shingoni mwako, nawe utafanywa mtawala wa tatu katika ufalme.”

但以理在王面前回答说：「你的赠品可以归你自己，你的赏赐可以归给别人；我却要为王读这文字，把讲解告诉王。

dàn yǐ lǐ zài wáng miàn qián huí dá shuō ：「 nǐ de zèng pǐn kě yǐ guī nǐ zì jǐ ， nǐ de shǎng cì kě yǐ guī gěi bié rén ； wǒ què yào wèi wáng dú zhè wén zì ， bǎ jiǎng jiě gào sù wáng 。

Ndipo Danieli akamjibu mfalme, “Waweza kubaki na zawadi zako mwenyewe na kumpa mtu mwingine zawadi zako. Hata hivyo, nitasoma maandishi kwa mfalme na kumwambia maana yake.

王啊，至高的 神曾将国位、大权、荣耀、威严赐与你父尼布甲尼撒；

wáng a ， zhì gāo de shén céng jiāng guó wèi 、 dà quán 、 róng yào 、 wēi yán cì yǔ nǐ fù ní bù jiǎ ní sā ；

“Ee mfalme, Mungu Aliye Juu Sana alimpa baba yako Nebukadneza utawala, ukuu, utukufu na fahari.

因 神所赐他的大权，各方、各国、各族的人都在他面前战兢恐惧。他可以随意生杀，随意升降。

yīn shén suǒ cì tā de dà quán ， gè fāng 、 gè guó 、 gè zú de rén dōu zài tā miàn qián zhàn jīng kǒng jù 。 tā kě yǐ suí yì shēng shā ， suí yì shēng jiàng 。

Kwa sababu ya nafasi ya juu aliyompa baba yako, kabila zote za watu, mataifa na watu wa kila lugha walimhofu na kumwogopa. Wale ambao mfalme alitaka kuwaua, aliwaua; wale aliotaka kuwaacha hai, aliwaacha hai; wale aliotaka kuwapandisha cheo, aliwapandisha; aliotaka kuwashusha, aliwashusha.

但他心高气傲，灵也刚愎，甚至行事狂傲，就被革去王位，夺去荣耀。

dàn tā xīn gāo qì ào ， líng yě gāng bì ， shèn zhì xíng shì kuáng ào ， jiù bèi gé qù wáng wèi ， duó qù róng yào 。

Lakini moyo wake ulipokuwa na majivuno na kuwa mgumu kwa kiburi, aliondolewa kutoka kwa kiti chake cha ufalme na kuvuliwa utukufu wake.

他被赶出离开世人，他的心变如兽心，与野驴同居，吃草如牛，身被天露滴湿，等他知道至高的 神在人的国中掌权，凭自己的意旨立人治国。

tā bèi gǎn chū lí kāi shì rén ， tā de xīn biàn rú shòu xīn ， yǔ yě lǘ tóng jū ， chī cǎo rú niú ， shēn bèi tiān lù dī shī ， děng tā zhī dào zhì gāo de shén zài rén de guó zhōng zhǎng quán ， píng zì jǐ de yì zhǐ lì rén zhì guó 。

Akafukuzwa mbali na wanadamu na kupewa akili ya mnyama, akaishi pamoja na punda-mwitu, akala majani kama ngʼombe, nao mwili wake ukaloweshwa kwa umande wa mbingu, mpaka alipotambua kwamba Mungu Aliye Juu Sana ndiye mtawala juu ya falme za wanadamu na kwamba humtawaza juu yao yeyote amtakaye.

伯沙撒啊，你是他的儿子 ，你虽知道这一切，你心仍不自卑，

bó shā sā a ， nǐ shì tā de ér zi ， nǐ suī zhī dào zhè yí qiè ， nǐ xīn réng bú zì bēi ，

“Lakini wewe mwanawe, ee Belshaza, hukujinyenyekeza, ingawa ulifahamu haya yote.

竟向天上的主自高，使人将他殿中的器皿拿到你面前，你和大臣、皇后、妃嫔用这器皿饮酒。你又赞美那不能看、不能听、无知无识、金、银、铜、铁、木、石所造的神，却没有将荣耀归与那手中有你气息，管理你一切行动的 神。

jìng xiàng tiān shàng de zhǔ zì gāo ， shǐ rén jiāng tā diàn zhōng de qì mǐn ná dào nǐ miàn qián ， nǐ hé dà chén 、 huáng hòu 、 fēi pín yòng zhè qì mǐn yǐn jiǔ 。 nǐ yòu zàn měi nà bù néng kàn 、 bù néng tīng 、 wú zhī wú shí 、 jīn 、 yín 、 tóng 、 tiě 、 mù 、 shí suǒ zào de shén ， què méi yǒu jiāng róng yào guī yǔ nà shǒu zhōng yǒu nǐ qì xī ， guǎn lǐ nǐ yí qiè xíng dòng de shén 。

Badala yake, umejiinua dhidi ya Bwana wa mbingu. Uliletewa vikombe vya Hekalu lake, nawe na wakuu wako, wake zako na masuria wako mlivitumia kwa kunywea mvinyo. Ukaisifu miungu ya fedha na dhahabu, ya shaba, chuma, miti na mawe, miungu ambayo haiwezi kuona, au kusikia wala kufahamu. Lakini hukumheshimu Mungu ambaye anaushikilia uhai wako na njia zako zote mkononi mwake.

因此从 神那里显出指头来写这文字。

yīn cǐ cóng shén nà lǐ xiǎn chū zhǐ tou lái xiě zhè wén zì 。

Kwa hiyo ameutuma mkono ule ulioandika maneno.

「所写的文字是：『弥尼，弥尼，提客勒，乌法珥新。』

「 suǒ xiě de wén zì shì ：『 mí ní ， mí ní ， tí kè lè ， wū fǎ ěr xīn 。』

“Haya ndiyo maneno yaliyoandikwa: mene, mene, tekeli na peresi

讲解是这样：弥尼，就是 神已经数算你国的年日到此完毕。

jiǎng jiě shì zhè yàng ： mí ní ， jiù shì shén yǐ jīng shù suàn nǐ guó de nián rì dào cǐ wán bì 。

“Hii ndiyo maana ya maneno haya: “Mene: Mungu amezihesabu siku za utawala wako na kuukomesha.

提客勒，就是你被称在天平里，显出你的亏欠。

tí kè lè ， jiù shì nǐ bèi chēng zài tiān píng lǐ ， xiǎn chū nǐ de kuī qiàn 。

Tekeli: Wewe umepimwa katika mizani na umeonekana umepungua.

毗勒斯 ，就是你的国分裂，归与米底亚人和波斯人。」

pí lè sī ， jiù shì nǐ de guó fēn liè ， guī yǔ mǐ dǐ yà rén hé bō sī rén 。」

Peresi: Ufalme wako umegawanywa na kupewa Wamedi na Waajemi.”

伯沙撒下令，人就把紫袍给但以理穿上，把金链给他戴在颈项上，又传令使他在国中位列第三。

bó shā sā xià lìng ， rén jiù bǎ zǐ páo gěi dàn yǐ lǐ chuān shàng ， bǎ jīn liàn gěi tā dài zài jǐng xiàng shàng ， yòu chuán lìng shǐ tā zài guó zhōng wèi liè dì sān 。

Ndipo kwa amri ya Belshaza, Danieli akavikwa nguo za zambarau na mkufu wa dhahabu shingoni, tena akatangazwa kuwa mtawala wa tatu katika ufalme.

当夜，迦勒底王伯沙撒被杀。

dāng yè ， jiā lè dǐ wáng bó shā sā bèi shā 。

Usiku ule ule, Belshaza mfalme wa Wakaldayo akauawa,

米底亚人大流士年六十二岁，取了迦勒底国。

mǐ dǐ yà rén dà liú shì nián liù shí èr suì ， qǔ le jiā lè dǐ guó 。

naye Dario Mmedi akashika ufalme akiwa na miaka sitini na miwili.