Danieli 4

尼布甲尼撒王晓谕住在全地各方、各国、各族的人说：「愿你们大享平安！

ní bù jiǎ ní sā wáng xiǎo yù zhù zài quán dì gè fāng 、 gè guó 、 gè zú de rén shuō ：「 yuàn nǐ men dà xiǎng píng ān ！

Mfalme Nebukadneza, Kwa kabila za watu, mataifa na watu wa kila lugha, wanaoishi katika ulimwengu wote: Mafanikio yawe kwenu sana!

我乐意将至高的 神向我所行的神迹奇事宣扬出来。

wǒ lè yì jiāng zhì gāo de shén xiàng wǒ suǒ xíng de shén jì qí shì xuān yáng chū lái 。

Ni furaha yangu kuwaambia kuhusu ishara za miujiza na maajabu ambayo Mungu Aliye Juu Sana amenifanyia.

他的神迹何其大！ 他的奇事何其盛！ 他的国是永远的； 他的权柄存到万代！

tā de shén jì hé qí dà ！ tā de qí shì hé qí shèng ！ tā de guó shì yǒng yuǎn de ； tā de quán bǐng cún dào wàn dài ！

Ishara zake ni kuu aje, na maajabu yake yana nguvu aje! Ufalme wake ni ufalme wa milele; enzi yake hudumu kutoka kizazi hadi kizazi.

「我—尼布甲尼撒安居在宫中，平顺在殿内。

「 wǒ — ní bù jiǎ ní sā ān jū zài gōng zhōng ， píng shùn zài diàn nèi 。

Mimi, Nebukadneza, nilikuwa nyumbani katika jumba langu la kifalme, nikiwa ninaishi kwa raha na hali ya kufanikiwa.

我做了一梦，使我惧怕。我在床上的思念，并脑中的异象，使我惊惶。

wǒ zuò le yí mèng ， shǐ wǒ jù pà 。 wǒ zài chuáng shàng de sī niàn ， bìng nǎo zhōng de yì xiàng ， shǐ wǒ jīng huáng 。

Niliota ndoto iliyoniogopesha. Nilipokuwa nimelala kitandani mwangu, njozi na maono yaliyopita mawazoni mwangu vilinitisha.

所以我降旨召巴比伦的一切哲士到我面前，叫他们把梦的讲解告诉我。

suǒ yǐ wǒ jiàng zhǐ zhào bā bǐ lún de yí qiè zhé shì dào wǒ miàn qián ， jiào tā men bǎ mèng de jiǎng jiě gào sù wǒ 。

Hivyo nikaagiza kwamba watu wote wenye hekima wa Babeli waletwe mbele yangu kunifasiria ndoto yangu.

于是那些术士、用法术的、迦勒底人、观兆的都进来，我将那梦告诉了他们，他们却不能把梦的讲解告诉我。

yú shì nà xiē shù shì 、 yòng fǎ shù de 、 jiā lè dǐ rén 、 guān zhào de dōu jìn lái ， wǒ jiāng nà mèng gào sù le tā men ， tā men què bù néng bǎ mèng de jiǎng jiě gào sù wǒ 。

Walipokuja waganga, wasihiri, wanajimu na waaguzi, niliwaambia ndoto yangu, lakini hawakuweza kunifasiria.

末后那照我神的名，称为伯提沙撒的但以理来到我面前，他里头有圣神的灵，我将梦告诉他说：

mò hòu nà zhào wǒ shén de míng ， chēng wéi bó tí shā sā de dàn yǐ lǐ lái dào wǒ miàn qián ， tā lǐ tou yǒu shèng shén de líng ， wǒ jiāng mèng gào sù tā shuō ：

Mwishoni, Danieli alikuja mbele yangu nikamweleza hiyo ndoto. (Danieli anaitwa Belteshaza, kwa jina la mungu wangu, nayo roho ya miungu mitakatifu inakaa ndani yake.)

『术士的领袖伯提沙撒啊，因我知道你里头有圣神的灵，什么奥秘的事都不能使你为难。现在要把我梦中所见的异象和梦的讲解告诉我。』

『 shù shì de lǐng xiù bó tí shā sā a ， yīn wǒ zhī dào nǐ lǐ tou yǒu shèng shén de líng ， shén me ào mì de shì dōu bù néng shǐ nǐ wèi nán 。 xiàn zài yào bǎ wǒ mèng zhōng suǒ jiàn de yì xiàng hé mèng de jiǎng jiě gào sù wǒ 。』

Nilisema, “Belteshaza, mkuu wa waganga, ninajua kuwa roho ya miungu mitakatifu iko ndani yako, wala hakuna siri iliyo ngumu kwako. Hii ndiyo ndoto yangu, nifasirie.

「我在床上脑中的异象是这样：我看见地当中有一棵树，极其高大。

「 wǒ zài chuáng shàng nǎo zhōng de yì xiàng shì zhè yàng ： wǒ kàn jiàn dì dāng zhōng yǒu yì kē shù ， jí qí gāo dà 。

Haya ndiyo maono niliyoona nilipokuwa nimelala kitandani mwangu: Nilitazama, na mbele yangu ulisimama mti katikati ya nchi. Ulikuwa mrefu sana.

那树渐长，而且坚固，高得顶天，从地极都能看见，

nà shù jiàn cháng ， ér qiě jiān gù ， gāo dé dǐng tiān ， cóng dì jí dōu néng kàn jiàn ，

Mti ule ulikua, ukawa mkubwa na wenye nguvu, nayo ncha yake ikagusa anga; ulionekana mpaka miisho ya dunia.

叶子华美，果子甚多，可作众生的食物；田野的走兽卧在荫下，天空的飞鸟宿在枝上；凡有血气的都从这树得食。

yè zi huá měi ， guǒ zǐ shèn duō ， kě zuò zhòng shēng de shí wù ； tián yě de zǒu shòu wò zài yìn xià ， tiān kōng de fēi niǎo sù zài zhī shàng ； fán yǒu xuè qì de dōu cóng zhè shù dé shí 。

Majani yake yalikuwa ya kupendeza, matunda yake yalikuwa mengi, na juu yake kulikuwa na chakula kwa ajili ya wote. Chini ya kivuli chake wanyama wa kondeni walipata hifadhi, na ndege wa angani waliishi katika matawi yake. Kila kiumbe kililishwa kutokana na mti huo.

「我在床上脑中的异象，见有一位守望的圣者从天而降。

「 wǒ zài chuáng shàng nǎo zhōng de yì xiàng ， jiàn yǒu yí wèi shǒu wàng de shèng zhě cóng tiān ér jiàng 。

“Katika maono niliyoyaona nikiwa nimelala kitandani mwangu, nilitazama, na mbele yangu alikuwepo mlinzi, aliye mtakatifu, akishuka kutoka mbinguni.

大声呼叫说：『伐倒这树！砍下枝子！摇掉叶子！抛散果子！使走兽离开树下，飞鸟躲开树枝。

dà shēng hū jiào shuō ：『 fá dǎo zhè shù ！ kǎn xià zhī zǐ ！ yáo diào yè zi ！ pāo sàn guǒ zǐ ！ shǐ zǒu shòu lí kāi shù xià ， fēi niǎo duǒ kāi shù zhī 。

Akaita kwa sauti kubwa: ‘Kateni mti huu, myafyeke matawi yake; yaondoeni majani yake na kuyatawanya matunda yake. Wanyama na wakimbie kutoka chini yake na ndege waondoke kutoka matawi yake.

树丕却要留在地内，用铁圈和铜圈箍住，在田野的青草中让天露滴湿，使他与地上的兽一同吃草，

shù pī què yào liú zài dì nèi ， yòng tiě quān hé tóng quān gū zhù ， zài tián yě de qīng cǎo zhōng ràng tiān lù dī shī ， shǐ tā yǔ dì shàng de shòu yì tóng chī cǎo ，

Lakini acheni kisiki chake na mizizi, kikiwa kimefungwa kwa chuma na shaba, kibaki ardhini, kwenye majani ya kondeni. “ ‘Mwacheni aloweshwe na umande wa mbinguni, naye aachwe aishi pamoja na wanyama miongoni mwa mimea ya dunia.

使他的心改变，不如人心，给他一个兽心，使他经过七期 。

shǐ tā de xīn gǎi biàn ， bù rú rén xīn ， gěi tā yí gè shòu xīn ， shǐ tā jīng guò qī qī 。

Akili yake na ibadilishwe kutoka ile ya mwanadamu na apewe akili ya mnyama, mpaka nyakati saba zipite juu yake.

这是守望者所发的命，圣者所出的令，好叫世人知道至高者在人的国中掌权，要将国赐与谁就赐与谁，或立极卑微的人执掌国权。』

zhè shì shǒu wàng zhě suǒ fā de mìng ， shèng zhě suǒ chū de lìng ， hǎo jiào shì rén zhī dào zhì gāo zhě zài rén de guó zhōng zhǎng quán ， yào jiāng guó cì yǔ shuí jiù cì yǔ shuí ， huò lì jí bēi wēi de rén zhí zhǎng guó quán 。』

“ ‘Uamuzi huu umetangazwa na walinzi, hukumu imetangazwa na watakatifu, ili walio hai wajue kuwa Aliye Juu Sana ndiye anayetawala juu ya falme zote za wanadamu, naye humpa yeyote amtakaye na kumtawaza juu yake hata yeye aliye mnyonge sana miongoni mwa wanadamu.’

「这是我—尼布甲尼撒王所做的梦。伯提沙撒啊，你要说明这梦的讲解；因为我国中的一切哲士都不能将梦的讲解告诉我，惟独你能，因你里头有圣神的灵。」

「 zhè shì wǒ — ní bù jiǎ ní sā wáng suǒ zuò de mèng 。 bó tí shā sā a ， nǐ yào shuō míng zhè mèng de jiǎng jiě ； yīn wèi wǒ guó zhōng de yí qiè zhé shì dōu bù néng jiāng mèng de jiǎng jiě gào sù wǒ ， wéi dú nǐ néng ， yīn nǐ lǐ tou yǒu shèng shén de líng 。」

“Hii ndiyo ndoto niliyoipata mimi, Mfalme Nebukadneza. Sasa Belteshaza, niambie maana yake, kwa maana hakuna hata mmoja wa wenye hekima katika ufalme wangu anayeweza kunifasiria. Bali wewe waweza, kwa sababu roho ya miungu mitakatifu imo ndani yako.”

于是称为伯提沙撒的但以理惊讶片时，心意惊惶。王说：「伯提沙撒啊，不要因梦和梦的讲解惊惶。」伯提沙撒回答说：「我主啊，愿这梦归与恨恶你的人，讲解归与你的敌人。

yú shì chēng wéi bó tí shā sā de dàn yǐ lǐ jīng yà piàn shí ， xīn yì jīng huáng 。 wáng shuō ：「 bó tí shā sā a ， bú yào yīn mèng hé mèng de jiǎng jiě jīng huáng 。」 bó tí shā sā huí dá shuō ：「 wǒ zhǔ a ， yuàn zhè mèng guī yǔ hèn è nǐ de rén ， jiǎng jiě guī yǔ nǐ de dí rén 。

Ndipo Danieli (aliyeitwa pia Belteshaza) alipofadhaika sana kwa muda, nayo mawazo yake yakamtia hofu. Basi mfalme akasema, “Belteshaza, usiruhusu ndoto wala maana yake kukutia hofu.” Belteshaza akamjibu, “Bwana wangu, laiti ndoto hii ingehusu adui zako, na maana yake iwahusu watesi wako!

你所见的树渐长，而且坚固，高得顶天，从地极都能看见；

nǐ suǒ jiàn de shù jiàn cháng ， ér qiě jiān gù ， gāo dé dǐng tiān ， cóng dì jí dōu néng kàn jiàn ；

Mti uliouona, uliokua ukawa mkubwa na wenye nguvu, nayo ncha yake ikagusa anga na kuonekana duniani kote,

叶子华美，果子甚多，可作众生的食物；田野的走兽住在其下；天空的飞鸟宿在枝上。

yè zi huá měi ， guǒ zǐ shèn duō ， kě zuò zhòng shēng de shí wù ； tián yě de zǒu shòu zhù zài qí xià ； tiān kōng de fēi niǎo sù zài zhī shàng 。

ukiwa na majani ya kupendeza na matunda mengi, ukitoa chakula kwa wote, na ukiwapa hifadhi wanyama wa kondeni na kuwa mahali pa viota katika matawi yake kwa ajili ya ndege wa angani.

「王啊，这渐长又坚固的树就是你。你的威势渐长及天，你的权柄管到地极。

「 wáng a ， zhè jiàn cháng yòu jiān gù de shù jiù shì nǐ 。 nǐ de wēi shì jiàn cháng jí tiān ， nǐ de quán bǐng guǎn dào dì jí 。

Ee mfalme, wewe ndiwe ule mti! Umekuwa mkubwa na mwenye nguvu, nao ukuu wako umekua mpaka kufika juu angani, nayo mamlaka yako yameenea mpaka miisho ya dunia.

王既看见一位守望的圣者从天而降，说：『将这树砍伐毁坏，树丕却要留在地内，用铁圈和铜圈箍住；在田野的青草中，让天露滴湿，使他与地上的兽一同吃草，直到经过七期。』

wáng jì kàn jiàn yí wèi shǒu wàng de shèng zhě cóng tiān ér jiàng ， shuō ：『 jiāng zhè shù kǎn fá huǐ huài ， shù pī què yào liú zài dì nèi ， yòng tiě quān hé tóng quān gū zhù ； zài tián yě de qīng cǎo zhōng ， ràng tiān lù dī shī ， shǐ tā yǔ dì shàng de shòu yì tóng chī cǎo ， zhí dào jīng guò qī qī 。』

“Ee mfalme, wewe ulimwona mlinzi, aliye mtakatifu, akishuka kutoka mbinguni na kusema, ‘Ukateni mti na kuuangamiza, lakini kiacheni kisiki kikiwa kimefungwa kwa chuma na kwa shaba, kwenye majani ya kondeni, wakati mizizi yake inabaki ardhini. Mwacheni aloweshwe na umande wa mbinguni, mwacheni aishi kama wanyama pori mpaka nyakati saba zipite juu yake.’

「王啊，讲解就是这样：临到我主我王的事是出于至高者的命。

「 wáng a ， jiǎng jiě jiù shì zhè yàng ： lín dào wǒ zhǔ wǒ wáng de shì shì chū yú zhì gāo zhě de mìng 。

“Ee mfalme, hii ndiyo tafsiri, na hii ni amri ya Aliye Juu Sana aliyoitoa dhidi ya bwana wangu mfalme:

你必被赶出离开世人，与野地的兽同居，吃草如牛，被天露滴湿，且要经过七期。等你知道至高者在人的国中掌权，要将国赐与谁就赐与谁。

nǐ bì bèi gǎn chū lí kāi shì rén ， yǔ yě dì de shòu tóng jū ， chī cǎo rú niú ， bèi tiān lù dī shī ， qiě yào jīng guò qī qī 。 děng nǐ zhī dào zhì gāo zhě zài rén de guó zhōng zhǎng quán ， yào jiāng guó cì yǔ shuí jiù cì yǔ shuí 。

Wewe utafukuzwa mbali na wanadamu, nawe utaishi pamoja na wanyama pori; utakula manyasi kama ngʼombe, na kuloana kwa umande wa mbinguni. Nyakati saba zitapita juu yako, mpaka utakapokubali kuwa Yeye Aliye Juu Sana ndiye anayetawala juu ya falme za wanadamu, naye humtawaza yeyote amtakaye.

守望者既吩咐存留树丕，等你知道诸天掌权，以后你的国必定归你。

shǒu wàng zhě jì fēn fù cún liú shù pī ， děng nǐ zhī dào zhū tiān zhǎng quán ， yǐ hòu nǐ de guó bì dìng guī nǐ 。

Amri ya kuacha kisiki pamoja na mizizi yake inamaanisha kwamba ufalme wako utarejezwa kwako utakapokubali kwamba Mbingu ndizo zitawalazo.

王啊，求你悦纳我的谏言，以施行公义断绝罪过，以怜悯穷人除掉罪孽，或者你的平安可以延长。」

wáng a ， qiú nǐ yuè nà wǒ de jiàn yán ， yǐ shī xíng gōng yì duàn jué zuì guò ， yǐ lián mǐn qióng rén chú diào zuì niè ， huò zhě nǐ de píng ān kě yǐ yán cháng 。」

Kwa hiyo, ee mfalme, uwe radhi kupokea shauri langu: Acha dhambi zako kwa kutenda yaliyo haki, ukaache uovu wako, na uwe na huruma kwa walioonewa. Hivyo itawezekana baada ya hayo, mafanikio yako yakaendelea.”

这事都临到尼布甲尼撒王。

zhè shì dōu lín dào ní bù jiǎ ní sā wáng 。

Haya yote yalimpata Mfalme Nebukadneza.

过了十二个月，他游行在巴比伦王宫里 。

guò le shí èr gè yuè ， tā yóu xíng zài bā bǐ lún wáng gōng lǐ 。

Miezi kumi na miwili baadaye, mfalme alipokuwa akitembea juu ya paa la jumba la kifalme la Babeli,

他说：「这大巴比伦不是我用大能大力建为京都，要显我威严的荣耀吗？」

tā shuō ：「 zhè dà bā bǐ lún bú shì wǒ yòng dà néng dà lì jiàn wèi jīng dōu ， yào xiǎn wǒ wēi yán de róng yào ma ？」

alisema, “Je, huu si Babeli mji mkuu nilioujenga kama makao ya kifalme, kwa uwezo wangu mkubwa, na kwa ajili ya utukufu wa enzi yangu?”

这话在王口中尚未说完，有声音从天降下，说：「尼布甲尼撒王啊，有话对你说，你的国位离开你了。

zhè huà zài wáng kǒu zhōng shàng wèi shuō wán ， yǒu shēng yīn cóng tiān jiàng xià ， shuō ：「 ní bù jiǎ ní sā wáng a ， yǒu huà duì nǐ shuō ， nǐ de guó wèi lí kāi nǐ le 。

Maneno hayo yalikuwa bado katika midomo yake wakati sauti ilipokuja kutoka mbinguni, ikisema, “Mfalme Nebukadneza, hiki ndicho kilichoamriwa kwa ajili yako: Mamlaka yako ya ufalme yameondolewa kutoka kwako.

你必被赶出离开世人，与野地的兽同居，吃草如牛，且要经过七期。等你知道至高者在人的国中掌权，要将国赐与谁就赐与谁。」

nǐ bì bèi gǎn chū lí kāi shì rén ， yǔ yě dì de shòu tóng jū ， chī cǎo rú niú ， qiě yào jīng guò qī qī 。 děng nǐ zhī dào zhì gāo zhě zài rén de guó zhōng zhǎng quán ， yào jiāng guó cì yǔ shuí jiù cì yǔ shuí 。」

Utafukuzwa mbali na wanadamu, ukaishi pamoja na wanyama pori, na utakula manyasi kama ngʼombe. Nyakati saba zitapita juu yako, mpaka utakapokubali kuwa Yeye Aliye Juu Sana ndiye anayetawala juu ya falme za wanadamu, naye humtawaza yeyote amtakaye.”

当时这话就应验在尼布甲尼撒的身上，他被赶出离开世人，吃草如牛，身被天露滴湿，头发长长，好像鹰毛；指甲长长，如同鸟爪。

dāng shí zhè huà jiù yìng yàn zài ní bù jiǎ ní sā de shēn shàng ， tā bèi gǎn chū lí kāi shì rén ， chī cǎo rú niú ， shēn bèi tiān lù dī shī ， tóu fa cháng cháng ， hǎo xiàng yīng máo ； zhǐ jiǎ cháng cháng ， rú tóng niǎo zhuǎ 。

Papo hapo yale yaliyokuwa yamesemwa kuhusu Nebukadneza yakatimia. Alifukuzwa mbali na wanadamu, akala majani kama ngʼombe. Mwili wake uliloweshwa kwa umande wa mbinguni mpaka nywele zake zikakua kama manyoya ya tai na kucha zake kama makucha ya ndege.

日子满足，我—尼布甲尼撒举目望天，我的聪明复归于我，我便称颂至高者，赞美尊敬活到永远的 神。 他的权柄是永有的； 他的国存到万代。

rì zi mǎn zú ， wǒ — ní bù jiǎ ní sā jǔ mù wàng tiān ， wǒ de cōng ming fù guī yú wǒ ， wǒ biàn chēng sòng zhì gāo zhě ， zàn měi zūn jìng huó dào yǒng yuǎn de shén 。 tā de quán bǐng shì yǒng yǒu de ； tā de guó cún dào wàn dài 。

Mwisho wa huo wakati, mimi Nebukadneza, niliinua macho yangu kuelekea mbinguni, nazo fahamu zangu zikanirudia. Ndipo nikamsifu Yeye Aliye Juu Sana, nikamheshimu na kumhimidi yeye aishiye milele. Utawala wake ni utawala wa milele; ufalme wake hudumu kutoka kizazi na kizazi.

世上所有的居民都算为虚无； 在天上的万军和世上的居民中， 他都凭自己的意旨行事。 无人能拦住他手， 或问他说，你做什么呢？

shì shàng suǒ yǒu de jū mín dōu suàn wèi xū wú ； zài tiān shàng de wàn jūn hé shì shàng de jū mín zhōng ， tā dōu píng zì jǐ de yì zhǐ xíng shì 。 wú rén néng lán zhù tā shǒu ， huò wèn tā shuō ， nǐ zuò shén me ne ？

Mataifa yote ya dunia yanahesabiwa kuwa si kitu. Hufanya kama atakavyo kwa majeshi ya mbinguni, na kwa mataifa ya dunia. Hakuna anayeweza kuuzuia mkono wake au kumwambia, “Umefanya nini wewe?”

那时，我的聪明复归于我，为我国的荣耀、威严，和光耀也都复归于我；并且我的谋士和大臣也来朝见我。我又得坚立在国位上，至大的权柄加增于我。

nà shí ， wǒ de cōng ming fù guī yú wǒ ， wèi wǒ guó de róng yào 、 wēi yán ， hé guāng yào yě dōu fù guī yú wǒ ； bìng qiě wǒ de móu shì hé dà chén yě lái cháo jiàn wǒ 。 wǒ yòu dé jiān lì zài guó wèi shàng ， zhì dà de quán bǐng jiā zēng yú wǒ 。

Wakati huo huo fahamu zangu ziliponirudia, nikarudishiwa heshima yangu na fahari yangu kwa ajili ya utukufu wa ufalme wangu. Washauri wangu na wakuu wangu walikuja kunitafuta, nami nikarudishwa kwenye kiti changu cha ufalme hata nikawa mkuu kuliko mwanzoni.

现在我—尼布甲尼撒赞美、尊崇、恭敬天上的王；因为他所做的全都诚实，他所行的也都公平。那行动骄傲的，他能降为卑。

xiàn zài wǒ — ní bù jiǎ ní sā zàn měi 、 zūn chóng 、 gōng jìng tiān shàng de wáng ； yīn wèi tā suǒ zuò de quán dōu chéng shí ， tā suǒ xíng de yě dōu gōng píng 。 nà xíng dòng jiāo ào de ， tā néng jiàng wèi bēi 。

Basi mimi, Nebukadneza, humhimidi, na humtukuza na kumsifu Mfalme wa mbinguni, kwa sababu kila kitu afanyacho ni haki, na njia zake zote ni adili. Nao waendao kwa kiburi anaweza kuwashusha.