Mwanzo 37

雅各住在迦南地，就是他父亲寄居的地。

yǎ gè zhù zài jiā nán dì ， jiù shì tā fù qīn jì jū de dì 。

Yakobo akaishi Kanaani katika nchi ambayo baba yake alikuwa ameishi.

雅各的记略如下。 约瑟十七岁与他哥哥们一同牧羊。他是个童子，与他父亲的妾辟拉、悉帕的儿子们常在一处。约瑟将他哥哥们的恶行报给他们的父亲。

yǎ gè de jì lüè rú xià 。 yuē sè shí qī suì yǔ tā gē ge men yì tóng mù yáng 。 tā shì gè tóng zǐ ， yǔ tā fù qīn de qiè pì lā 、 xī pà de ér zǐ men cháng zài yí chù 。 yuē sè jiāng tā gē ge men de è xíng bào gěi tā men de fù qīn 。

Zifuatazo ni habari za Yakobo. Yosefu, kijana wa miaka kumi na saba, alikuwa akichunga makundi ya kondoo na mbuzi pamoja na ndugu zake wa mama wengine, yaani wana wa Bilha na wana wa Zilpa wake za baba yake, naye akawa akimletea baba yake taarifa mbaya kuhusu hao ndugu zake.

以色列原来爱约瑟过于爱他的众子，因为约瑟是他年老生的；他给约瑟做了一件彩衣。

yǐ sè liè yuán lái ài yuē sè guò yú ài tā de zhòng zǐ ， yīn wèi yuē sè shì tā nián lǎo shēng de ； tā gěi yuē sè zuò le yí jiàn cǎi yī 。

Basi, Israeli akampenda Yosefu kuliko yeyote miongoni mwa kaka zake, kwani ni mwanawe wa uzeeni, akamshonea joho lililorembwa vizuri sana.

约瑟的哥哥们见父亲爱约瑟过于爱他们，就恨约瑟，不与他说和睦的话。

yuē sè de gē ge men jiàn fù qīn ài yuē sè guò yú ài tā men ， jiù hèn yuē sè ， bù yǔ tā shuō hé mù de huà 。

Ndugu zake walipoona kwamba baba yao anampenda Yosefu kuliko yeyote mwingine miongoni mwao, walimchukia na hawakusema naye neno lolote jema.

约瑟做了一梦，告诉他哥哥们，他们就越发恨他。

yuē sè zuò le yí mèng ， gào sù tā gē ge men ， tā men jiù yuè fā hèn tā 。

Yosefu akaota ndoto, naye alipowaeleza ndugu zake, wakamchukia zaidi.

约瑟对他们说：「请听我所做的梦：

yuē sè duì tā men shuō ：「 qǐng tīng wǒ suǒ zuò de mèng ：

Akawaambia, “Sikilizeni ndoto niliyoota:

我们在田里捆禾稼，我的捆起来站着，你们的捆来围着我的捆下拜。」

wǒ men zài tián lǐ kǔn hé jià ， wǒ de kǔn qǐ lái zhàn zhe ， nǐ men de kǔn lái wéi zhe wǒ de kǔn xià bài 。」

Tulikuwa tukifunga miganda ya nafaka shambani, ghafula mganda wangu ukasimama wima, wakati miganda yenu ikiuzunguka na kuuinamia.”

他的哥哥们回答说：「难道你真要作我们的王吗？难道你真要管辖我们吗？」他们就因为他的梦和他的话越发恨他。

tā de gē gē men huí dá shuō ：「 nán dào nǐ zhēn yào zuò wǒ men de wáng ma ？ nán dào nǐ zhēn yào guǎn xiá wǒ men ma ？」 tā men jiù yīn wèi tā de mèng hé tā de huà yuè fā hèn tā 。

Ndugu zake wakamwambia, “Wewe unakusudia kututawala? Hivi kweli wewe utatutawala sisi?” Wakaongeza kumchukia zaidi kwa sababu ya ndoto yake pamoja na yale aliyowaambia.

后来他又做了一梦，也告诉他的哥哥们说：「看哪，我又做了一梦，梦见太阳、月亮，与十一个星向我下拜。」

hòu lái tā yòu zuò le yí mèng ， yě gào sù tā de gē ge men shuō ：「 kàn nǎ ， wǒ yòu zuò le yí mèng ， mèng jiàn tài yáng 、 yuè liàng ， yǔ shí yī gè xīng xiàng wǒ xià bài 。」

Kisha akaota ndoto nyingine, akawaambia ndugu zake akisema, “Sikilizeni, nimeota ndoto nyingine, wakati huu jua, mwezi na nyota kumi na moja zilikuwa zinanisujudia.”

约瑟将这梦告诉他父亲和他哥哥们，他父亲就责备他说：「你做的这是什么梦！难道我和你母亲、你弟兄果然要来俯伏在地，向你下拜吗？」

yuē sè jiāng zhè mèng gào sù tā fù qīn hé tā gē gē men ， tā fù qīn jiù zé bèi tā shuō ：「 nǐ zuò de zhè shì shén me mèng ！ nán dào wǒ hé nǐ mǔ qīn 、 nǐ dì xiong guǒ rán yào lái fǔ fú zài dì ， xiàng nǐ xià bài ma ？」

Alipomwambia baba yake pamoja na ndugu zake, baba yake akamkemea akisema, “Ni ndoto gani hii uliyoota? Hivi kweli mama yako na mimi na ndugu zako tutakuja kukusujudia wewe hadi nchi?”

他哥哥们都嫉妒他，他父亲却把这话存在心里。

tā gē ge men dōu jí dù tā ， tā fù qīn què bǎ zhè huà cún zài xīn lǐ 。

Ndugu zake wakamwonea wivu, lakini baba yake akaliweka jambo hilo moyoni.

约瑟的哥哥们往示剑去放他们父亲的羊。

yuē sè de gē ge men wǎng shì jiàn qù fàng tā men fù qīn de yáng 。

Basi, ndugu zake walikuwa wamekwenda kuchunga makundi ya baba yao karibu na Shekemu,

以色列对约瑟说：「你哥哥们不是在示剑放羊吗？你来，我要打发你往他们那里去。」约瑟说：「我在这里。」

yǐ sè liè duì yuē sè shuō ：「 nǐ gē ge men bú shì zài shì jiàn fàng yáng ma ？ nǐ lái ， wǒ yào dǎ fā nǐ wǎng tā men nà lǐ qù 。」 yuē sè shuō ：「 wǒ zài zhè lǐ 。」

naye Israeli akamwambia Yosefu, “Kama ujuavyo, ndugu zako wanachunga makundi huko karibu na Shekemu. Njoo, nitakutuma kwao.” Yosefu akajibu, “Vema sana, niko tayari.”

以色列说：「你去看看你哥哥们平安不平安，群羊平安不平安，就回来报信给我」；于是打发他出希伯 谷，他就往示剑去了。

yǐ sè liè shuō ：「 nǐ qù kàn kàn nǐ gē ge men píng ān bù píng ān ， qún yáng píng ān bù píng ān ， jiù huí lái bào xìn gěi wǒ 」； yú shì dǎ fā tā chū xī bó gǔ ， tā jiù wǎng shì jiàn qù le 。

Kwa hiyo akamwambia, “Nenda uone kama mambo yote ni salama kwa ndugu zako na makundi, kisha uniletee habari.” Ndipo akamtuma Yosefu kutoka Bonde la Hebroni. Yosefu alipofika Shekemu,

有人遇见他在田野走迷了路，就问他说：「你找什么？」

yǒu rén yù jiàn tā zài tián yě zǒu mí le lù ， jiù wèn tā shuō ：「 nǐ zhǎo shén me ？」

mtu mmoja akamkuta akizungukazunguka mashambani na akamuuliza, “Unatafuta nini?”

他说：「我找我的哥哥们，求你告诉我，他们在何处放羊。」

tā shuō ：「 wǒ zhǎo wǒ de gē ge men ， qiú nǐ gào sù wǒ ， tā men zài hé chù fàng yáng 。」

Akajibu, “Ninawatafuta ndugu zangu. Unaweza kuniambia wanachunga wapi makundi yao?”

那人说：「他们已经走了，我听见他们说要往多坍去。」约瑟就去追赶他哥哥们，遇见他们在多坍。

nà rén shuō ：「 tā men yǐ jīng zǒu le ， wǒ tīng jiàn tā men shuō yào wǎng duō tān qù 。」 yuē sè jiù qù zhuī gǎn tā gē ge men ， yù jiàn tā men zài duō tān 。

Yule mtu akajibu, “Wamehama hapa. Nilisikia wakisema, ‘Twende Dothani.’ ” Kwa hiyo Yosefu akawafuatilia ndugu zake na kuwakuta karibu na Dothani.

他们远远地看见他，趁他还没有走到跟前，大家就同谋要害死他，

tā men yuǎn yuǎn dì kàn jiàn tā ， chèn tā hái méi yǒu zǒu dào gēn qián ， dà jiā jiù tóng móu yào hài sǐ tā ，

Ndugu zake walipomwona akiwa mbali, kabla hajawafikia, wakapanga shauri baya la kumuua.

彼此说：「你看！那做梦的来了。

bǐ cǐ shuō ：「 nǐ kàn ！ nà zuò mèng de lái le 。

Wakaambiana, “Yule mwota ndoto anakuja!

来吧！我们将他杀了，丢在一个坑里，就说有恶兽把他吃了。我们且看他的梦将来怎么样。」

lái ba ！ wǒ men jiāng tā shā le ， diū zài yí gè kēng lǐ ， jiù shuō yǒu è shòu bǎ tā chī le 。 wǒ men qiě kàn tā de mèng jiāng lái zěn me yàng 。」

Njooni sasa, tumuue na kumtupa katika shimo mojawapo na tuseme kwamba mnyama mkali amemrarua. Kisha tutaona matokeo ya ndoto zake.”

吕便听见了，要救他脱离他们的手，说：「我们不可害他的性命」；

lǚ biàn tīng jiàn le ， yào jiù tā tuō lí tā men de shǒu ， shuō ：「 wǒ men bù kě hài tā de xìng mìng 」；

Reubeni aliposikia jambo hili, akajaribu kumwokoa kutoka mikononi mwao akasema, “Tusiutoe uhai wake.

又说：「不可流他的血，可以把他丢在这野地的坑里，不可下手害他。」吕便的意思是要救他脱离他们的手，把他归还他的父亲。

yòu shuō ：「 bù kě liú tā de xuè ， kě yǐ bǎ tā diū zài zhè yě dì de kēng lǐ ， bù kě xià shǒu hài tā 。」 lǚ biàn de yì sī shì yào jiù tā tuō lí tā men de shǒu ， bǎ tā guī huán tā de fù qīn 。

Tusimwage damu yoyote. Mtupeni katika shimo lililoko hapa jangwani, lakini msimguse.” Reubeni alisema hivyo ili amwokoe kutoka mikononi mwao, kisha amrudishe nyumbani kwa baba yake.

约瑟到了他哥哥们那里，他们就剥了他的外衣，就是他穿的那件彩衣，

yuē sè dào le tā gē gē men nà lǐ ， tā men jiù bāo le tā de wài yī ， jiù shì tā chuān de nà jiàn cǎi yī ，

Kwa hiyo Yosefu alipowafikia ndugu zake, walimvua lile joho lake, lile joho lililorembwa vizuri alilokuwa amevaa.

把他丢在坑里；那坑是空的，里头没有水。

bǎ tā diū zài kēng lǐ ； nà kēng shì kōng de ， lǐ tou méi yǒu shuǐ 。

Kisha wakamchukua wakamtupa katika shimo. Wakati huo shimo lilikuwa tupu, halikuwa na maji ndani yake.

他们坐下吃饭，举目观看，见有一伙米甸 的以实玛利人从基列来，用骆驼驮着香料、乳香、没药，要带下埃及去。

tā men zuò xià chī fàn ， jǔ mù guān kàn ， jiàn yǒu yì huǒ mǐ diàn de yǐ shí mǎ lì rén cóng jī liè lái ， yòng luò tuó tuó zhe xiāng liào 、 rǔ xiāng 、 mò yào ， yào dài xià āi jí qù 。

Walipokaa ili wale chakula chao, wakainua macho wakaona msafara wa Waishmaeli ukija kutoka Gileadi. Ngamia wao walikuwa wamepakizwa mizigo ya vikolezo, uvumba na manemane, nao walikuwa njiani kuvipeleka Misri.

犹大对众弟兄说：「我们杀我们的兄弟，藏了他的血有什么益处呢？

yóu dà duì zhòng dì xiōng shuō ：「 wǒ men shā wǒ men de xiōng dì ， cáng le tā de xuè yǒu shén me yì chù ne ？

Yuda akawaambia ndugu zake, “Tutafaidi nini ikiwa tutamuua ndugu yetu na kuificha damu yake?

我们不如将他卖给以实玛利人，不可下手害他；因为他是我们的兄弟，我们的骨肉。」众弟兄就听从了他。

wǒ men bù rú jiāng tā mài gěi yǐ shí mǎ lì rén ， bù kě xià shǒu hài tā ； yīn wèi tā shì wǒ men de xiōng dì ， wǒ men de gǔ ròu 。」 zhòng dì xiong jiù tīng cóng le tā 。

Njooni, tumuuze kwa hawa Waishmaeli. Tusimguse, kwa kuwa hata hivyo yeye ni ndugu yetu, nyama yetu na damu yetu wenyewe.” Ndugu zake wakakubali.

有些米甸的商人从那里经过，哥哥们就把约瑟从坑里拉上来，讲定二十舍客勒银子，把约瑟卖给以实玛利人。他们就把约瑟带到埃及去了。

yǒu xiē mǐ diàn de shāng rén cóng nà lǐ jīng guò ， gē ge men jiù bǎ yuē sè cóng kēng lǐ lā shàng lái ， jiǎng dìng èr shí shè kè lè yín zi ， bǎ yuē sè mài gěi yǐ shí mǎ lì rén 。 tā men jiù bǎ yuē sè dài dào āi jí qù le 。

Kwa hiyo wale wafanyabiashara Wamidiani walipofika pale, ndugu zake wakamtoa Yosefu kutoka kwenye lile shimo, na kumuuza kwa shekeli ishirini za fedha kwa wale Waishmaeli, ambao walimpeleka Misri.

吕便回到坑边，见约瑟不在坑里，就撕裂衣服，

lǚ biàn huí dào kēng biān ， jiàn yuē sè bú zài kēng lǐ ， jiù sī liè yī fu ，

Reubeni aliporudi kutazama kwenye lile shimo na kuona kwamba Yosefu hayupo, alirarua nguo zake.

回到兄弟们那里，说：「童子没有了。我往哪里去才好呢？」

huí dào xiōng dì men nà lǐ ， shuō ：「 tóng zǐ méi yǒu le 。 wǒ wǎng nǎ lǐ qù cái hǎo ne ？」

Akawarudia ndugu zake na kusema, “Kijana hayuko mle! Nielekee wapi sasa?”

他们宰了一只公山羊，把约瑟的那件彩衣染了血，

tā men zǎi le yì zhī gōng shān yáng ， bǎ yuē sè de nà jiàn cǎi yī rǎn le xuè ，

Kisha wakalichukua lile joho la Yosefu, wakachinja mbuzi na kulichovya katika damu.

打发人送到他们的父亲那里，说：「我们捡了这个；请认一认是你儿子的外衣不是？」

dǎ fā rén sòng dào tā men de fù qīn nà lǐ ， shuō ：「 wǒ men jiǎn le zhè ge ； qǐng rèn yi rèn shì nǐ ér zi de wài yī bú shì ？」

Wakalichukua lile joho lililorembwa vizuri na kulipeleka kwa baba yao na kusema, “Tumeliokota hili joho. Uchunguze uone kama ni la mwanao.”

他认得，就说：「这是我儿子的外衣。有恶兽把他吃了，约瑟被撕碎了！撕碎了！」

tā rèn de ， jiù shuō ：「 zhè shì wǒ ér zǐ de wài yī 。 yǒu è shòu bǎ tā chī le ， yuē sè bèi sī suì le ！ sī suì le ！」

Baba yao akalitambua akasema, “Hili ni joho la mwanangu! Mnyama mkali amemrarua. Hakika Yosefu ameraruliwa vipande vipande.”

雅各便撕裂衣服，腰间围上麻布，为他儿子悲哀了多日。

yǎ gè biàn sī liè yī fu ， yāo jiān wéi shàng má bù ， wèi tā ér zi bēi āi le duō rì 。

Kisha Yakobo akararua nguo zake, akavaa nguo ya gunia na kumwombolezea mwanawe kwa siku nyingi.

他的儿女都起来安慰他，他却不肯受安慰，说：「我必悲哀着下阴间，到我儿子那里。」约瑟的父亲就为他哀哭。

tā de ér nǚ dōu qǐ lái ān wèi tā ， tā què bù kěn shòu ān wèi ， shuō ：「 wǒ bì bēi āi zhe xià yīn jiān ， dào wǒ ér zi nà lǐ 。」 yuē sè de fù qīn jiù wèi tā āi kū 。

Wanawe wote na binti zake wakaja kumfariji, lakini hakukubali kufarijiwa. Akasema, “Hapana, nitamwombolezea mwanangu mpaka nimfikie kaburini.” Kwa hiyo baba yake akaendelea kumlilia.

米甸人带约瑟到埃及，把他卖给法老的内臣—护卫长波提乏。

mǐ diàn rén dài yuē sè dào āi jí ， bǎ tā mài gěi fǎ lǎo de nèi chén — hù wèi cháng bō tí fá 。

Wakati ule ule, Wamidiani wakamuuza Yosefu huko Misri kwa Potifa, mmojawapo wa maafisa wa Farao, aliyekuwa mkuu wa ulinzi.