Luka 6

有一个安息日，耶稣从麦地经过。他的门徒掐了麦穗，用手搓着吃。

yǒu yí gè ān xī rì ， yē sū cóng mài dì jīng guò 。 tā de mén tú qiā le mài suì ， yòng shǒu cuō zhe chī 。

Ikawa siku moja ya Sabato Yesu alikuwa akipita katika mashamba ya nafaka, nao wanafunzi wake wakaanza kuvunja masuke ya nafaka, wakayafikicha kwa mikono yao na kula punje zake.

有几个法利赛人说：「你们为什么做安息日不可做的事呢？」

yǒu jǐ gè fǎ lì sài rén shuō ：「 nǐ men wèi shén me zuò ān xī rì bù kě zuò de shì ne ？」

Baadhi ya Mafarisayo wakawauliza, “Mbona mnafanya mambo yasiyo halali kufanywa siku ya Sabato?”

耶稣对他们说：「经上记着大卫和跟从他的人饥饿之时所做的事，连这个你们也没有念过吗？

yē sū duì tā men shuō ：「 jīng shàng jì zhe dà wèi hé gēn cóng tā de rén jī è zhī shí suǒ zuò de shì ， lián zhè ge nǐ men yě méi yǒu niàn guò ma ？

Yesu akawajibu, “Je, ninyi hamjasoma kamwe alivyofanya Daudi wakati yeye na wenzake walikuwa na njaa?

他怎么进了 神的殿，拿陈设饼吃，又给跟从的人吃？这饼除了祭司以外，别人都不可吃。」

tā zěn me jìn le shén de diàn ， ná chén shè bǐng chī ， yòu gěi gēn cóng de rén chī ？ zhè bǐng chú le jì sī yǐ wài ， bié rén dōu bù kě chī 。」

Aliingia ndani ya nyumba ya Mungu, akaichukua na kuila ile mikate iliyowekwa wakfu, ambayo ni halali kuliwa na makuhani peke yao. Naye pia akawapa wenzake.”

又对他们说：「人子是安息日的主。」

yòu duì tā men shuō ：「 rén zǐ shì ān xī rì de zhǔ 。」

Yesu akawaambia, “Mwana wa Adamu ndiye Bwana wa Sabato.”

又有一个安息日，耶稣进了会堂教训人，在那里有一个人右手枯干了。

yòu yǒu yí gè ān xī rì ， yē sū jìn le huì táng jiào xùn rén ， zài nà lǐ yǒu yí gè rén yòu shǒu kū gān le 。

Ikawa siku nyingine ya Sabato, Yesu aliingia ndani ya sinagogi na akawa anafundisha. Huko palikuwa na mtu ambaye mkono wake wa kuume ulikuwa umepooza.

文士和法利赛人窥探耶稣，在安息日治病不治病，要得把柄去告他。

wén shì hé fǎ lì sài rén kuī tàn yē sū ， zài ān xī rì zhì bìng bú zhì bìng ， yào dé bǎ bǐng qù gào tā 。

Mafarisayo na walimu wa sheria walikuwa wakitafuta sababu ya kumshtaki Yesu. Kwa hivyo wakawa wanamwangalia sana ili waone kama ataponya katika siku ya Sabato.

耶稣却知道他们的意念，就对那枯干一只手的人说：「起来！站在当中。」那人就起来，站着。

yē sū què zhī dào tā men de yì niàn ， jiù duì nà kū gān yì zhī shǒu de rén shuō ：「 qǐ lái ！ zhàn zài dāng zhōng 。」 nà rén jiù qǐ lái ， zhàn zhe 。

Lakini Yesu alijua mawazo yao, hivyo akamwambia yule mwenye mkono uliopooza, “Inuka usimame mbele ya watu wote.” Hivyo yule mtu akainuka, akasimama mbele yao wote.

耶稣对他们说：「我问你们，在安息日行善行恶，救命害命，哪样是可以的呢？」

yē sū duì tā men shuō ：「 wǒ wèn nǐ men ， zài ān xī rì xíng shàn xíng è ， jiù mìng hài mìng ， nǎ yàng shì kě yǐ de ne ？」

Ndipo Yesu akawaambia wale walimu wa sheria na Mafarisayo, “Nawauliza ninyi, ni lipi lililo halali siku ya Sabato? Ni kutenda mema au kutenda mabaya? Ni kuokoa maisha au kuyaangamiza?”

他就周围看着他们众人，对那人说：「伸出手来！」他把手一伸，手就复了原。

tā jiù zhōu wéi kàn zhe tā men zhòng rén ， duì nà rén shuō ：「 shēn chū shǒu lái ！」 tā bǎ shǒu yì shēn ， shǒu jiù fù le yuán 。

Akawatazama watu wote waliokuwepo, kisha akamwambia yule aliyepooza mkono, “Nyoosha mkono wako!” Akaunyoosha na mkono wake ukaponywa kabisa.

他们就满心大怒，彼此商议怎样处治耶稣。

tā men jiù mǎn xīn dà nù ， bǐ cǐ shāng yì zěn yàng chǔ zhì yē sū 。

Wale wakuu wakakasirika sana, wakashauriana wao kwa wao ni nini watakachomtendea Yesu.

那时，耶稣出去，上山祷告，整夜祷告 神；

nà shí ， yē sū chū qù ， shàng shān dǎo gào ， zhěng yè dǎo gào shén ；

Ikawa katika siku hizo Yesu alikwenda mlimani kuomba, akakesha usiku kucha akimwomba Mungu.

到了天亮，叫他的门徒来，就从他们中间挑选十二个人，称他们为使徒。

dào le tiān liàng ， jiào tā de mén tú lái ， jiù cóng tā men zhōng jiān tiāo xuǎn shí èr gè rén ， chēng tā men wèi shǐ tú 。

Kulipopambazuka, akawaita wanafunzi wake, naye akachagua kumi na wawili, ambao pia aliwaita mitume:

这十二个人有西门（耶稣又给他起名叫彼得），还有他兄弟安得烈，又有雅各和约翰，腓力和巴多罗买，

zhè shí èr gè rén yǒu xī mén （ yē sū yòu gěi tā qǐ míng jiào bǐ dé ）， hái yǒu tā xiōng dì ān dé liè ， yòu yǒu yǎ gè hé yuē hàn ， féi lì hé bā duō luó mǎi ，

Simoni aliyemwita Petro, Andrea nduguye, Yakobo, Yohana, Filipo, Bartholomayo,

马太和多马，亚勒腓的儿子雅各和奋锐党的西门，

mǎ tài hé duō mǎ ， yà lè féi de ér zi yǎ gè hé fèn ruì dǎng de xī mén ，

Mathayo, Tomaso, Yakobo mwana wa Alfayo, Simoni aliyeitwa Zelote,

雅各的儿子 犹大，和卖主的加略人犹大。

yǎ gè de ér zi yóu dà ， hé mài zhǔ de jiā lüè rén yóu dà 。

Yuda mwana wa Yakobo, na Yuda Iskariote ambaye alikuwa msaliti.

耶稣和他们下了山，站在一块平地上；同站的有许多门徒，又有许多百姓，从犹太全地和耶路撒冷，并泰尔、西顿的海边来，都要听他讲道，又指望医治他们的病；

yē sū hé tā men xià le shān ， zhàn zài yí kuài píng dì shàng ； tóng zhàn de yǒu xǔ duō mén tú ， yòu yǒu xǔ duō bǎi xìng ， cóng yóu tài quán dì hé yē lù sā lěng ， bìng tài ěr 、 xī dùn de hǎi biān lái ， dōu yào tīng tā jiǎng dào ， yòu zhǐ wàng yī zhì tā men de bìng ；

Akashuka pamoja nao, akasimama mahali penye uwanja tambarare. Hapo palikuwa na idadi kubwa ya wanafunzi wake na umati mkubwa wa watu kutoka sehemu zote za Uyahudi, kutoka Yerusalemu, na kutoka pwani ya Tiro na Sidoni.

还有被污鬼缠磨的，也得了医治。

hái yǒu bèi wū guǐ chán mó de ， yě dé le yī zhì 。

Walikuwa wamekuja kumsikiliza na kuponywa magonjwa yao. Wale waliokuwa wakiteswa na pepo wachafu akawaponya.

众人都想要摸他；因为有能力从他身上发出来，医好了他们。

zhòng rén dōu xiǎng yào mō tā ； yīn wèi yǒu néng lì cóng tā shēn shàng fā chū lái ， yī hǎo le tā men 。

Watu wote walikuwa wanajitahidi kumgusa kwa sababu nguvu zilikuwa zikimtoka na kuwaponya wote.

耶稣举目看着门徒，说： 你们贫穷的人有福了！ 因为 神的国是你们的。

yē sū jǔ mù kàn zhe mén tú ， shuō ： nǐ men pín qióng de rén yǒu fú le ！ yīn wèi shén de guó shì nǐ men de 。

Akawatazama wanafunzi wake, akasema: “Mmebarikiwa ninyi mlio maskini, kwa sababu Ufalme wa Mungu ni wenu.

你们饥饿的人有福了！ 因为你们将要饱足。 你们哀哭的人有福了！ 因为你们将要喜笑。

nǐ men jī è de rén yǒu fú le ！ yīn wèi nǐ men jiāng yào bǎo zú 。 nǐ men āi kū de rén yǒu fú le ！ yīn wèi nǐ men jiāng yào xǐ xiào 。

Mmebarikiwa ninyi mlio na njaa sasa, kwa sababu mtashibishwa. Mmebarikiwa ninyi mnaolia sasa, kwa sababu mtacheka.

「人为人子恨恶你们，拒绝你们，辱骂你们，弃掉你们的名，以为是恶，你们就有福了！

「 rén wéi rén zǐ hèn è nǐ men ， jù jué nǐ men ， rǔ mà nǐ men ， qì diào nǐ men de míng ， yǐ wéi shì è ， nǐ men jiù yǒu fú le ！

Mmebarikiwa ninyi, watu watakapowachukia, watakapowatenga na kuwatukana na kulikataa jina lenu kama neno ovu, kwa ajili ya Mwana wa Adamu.

当那日，你们要欢喜跳跃，因为你们在天上的赏赐是大的。他们的祖宗待先知也是这样。

dāng nà rì ， nǐ men yào huān xǐ tiào yuè ， yīn wèi nǐ men zài tiān shàng de shǎng cì shì dà de 。 tā men de zǔ zōng dài xiān zhī yě shì zhè yàng 。

“Furahini na kurukaruka kwa shangwe, kwa sababu thawabu yenu ni kubwa mbinguni, kwa kuwa hivyo ndivyo baba zao walivyowatenda manabii.

但你们富足的人有祸了！ 因为你们受过你们的安慰。

dàn nǐ men fù zú de rén yǒu huò le ！ yīn wèi nǐ men shòu guò nǐ men de ān wèi 。

“Lakini ole wenu ninyi mlio matajiri, kwa sababu mmekwisha kupokea faraja yenu.

你们饱足的人有祸了！ 因为你们将要饥饿。 你们喜笑的人有祸了！ 因为你们将要哀恸哭泣。

nǐ men bǎo zú de rén yǒu huò le ！ yīn wèi nǐ men jiāng yào jī è 。 nǐ men xǐ xiào de rén yǒu huò le ！ yīn wèi nǐ men jiāng yào āi tòng kū qì 。

Ole wenu ninyi mlioshiba sasa, maana mtaona njaa. Ole wenu ninyi mnaocheka sasa, maana mtaomboleza na kulia.

「人都说你们好的时候，你们就有祸了！因为他们的祖宗待假先知也是这样。」

「 rén dōu shuō nǐ men hǎo de shí hòu ， nǐ men jiù yǒu huò le ！ yīn wèi tā men de zǔ zōng dài jiǎ xiān zhī yě shì zhè yàng 。」

Ole wenu watu watakapowasifu, kwani ndivyo baba zao walivyowasifu manabii wa uongo.

「只是我告诉你们这听道的人，你们的仇敌，要爱他！恨你们的，要待他好！

「 zhǐ shì wǒ gào sù nǐ men zhè tīng dào de rén ， nǐ men de chóu dí ， yào ài tā ！ hèn nǐ men de ， yào dài tā hǎo ！

“Lakini nawaambia ninyi mnaonisikia: Wapendeni adui zenu. Watendeeni mema wanaowachukia.

咒诅你们的，要为他祝福！凌辱你们的，要为他祷告！

zhòu zǔ nǐ men de ， yào wèi tā zhù fú ！ líng rǔ nǐ men de ， yào wèi tā dǎo gào ！

Wabarikini wale wanaowalaani, waombeeni wale wanaowatendea mabaya.

有人打你这边的脸，连那边的脸也由他打。有人夺你的外衣，连里衣也由他拿去。

yǒu rén dǎ nǐ zhè biān de liǎn ， lián nà biān de liǎn yě yóu tā dǎ 。 yǒu rén duó nǐ de wài yī ， lián lǐ yī yě yóu tā ná qù 。

Kama mtu akikupiga shavu moja, mgeuzie na la pili pia. Mtu akikunyangʼanya koti lako, usimzuie kuchukua joho pia.

凡求你的，就给他。有人夺你的东西去，不用再要回来。

fán qiú nǐ de ， jiù gěi tā 。 yǒu rén duó nǐ de dōng xī qù ， bú yòng zài yào huí lái 。

Mpe kila akuombaye, na kama mtu akichukua mali yako usitake akurudishie.

你们愿意人怎样待你们，你们也要怎样待人。

nǐ men yuàn yì rén zěn yàng dài nǐ men ， nǐ men yě yào zěn yàng dài rén 。

Watendeeni wengine kama ambavyo mngetaka wawatendee ninyi.

你们若单爱那爱你们的人，有什么可酬谢的呢？就是罪人也爱那爱他们的人。

nǐ men ruò dān ài nà ài nǐ men de rén ， yǒu shén me kě chóu xiè de ne ？ jiù shì zuì rén yě ài nà ài tā men de rén 。

“Kama mkiwapenda tu wale wanaowapenda, mwapata sifa gani? Hata ‘wenye dhambi’ huwapenda wale wawapendao.

你们若善待那善待你们的人，有什么可酬谢的呢？就是罪人也是这样行。

nǐ men ruò shàn dài nà shàn dài nǐ men de rén ， yǒu shén me kě chóu xiè de ne ？ jiù shì zuì rén yě shì zhè yàng xíng 。

Tena mkiwatendea mema wale tu wanaowatendea ninyi mema, mwapata sifa gani? Hata ‘wenye dhambi’ hufanya vivyo hivyo.

你们若借给人，指望从他收回，有什么可酬谢的呢？就是罪人也借给罪人，要如数收回。

nǐ men ruò jiè gěi rén ， zhǐ wàng cóng tā shōu huí ， yǒu shén me kě chóu xiè de ne ？ jiù shì zuì rén yě jiè gěi zuì rén ， yào rú shù shōu huí 。

Tena mnapowakopesha wale tu mnaotegemea wawalipe, mwapata sifa gani? Hata ‘wenye dhambi’ huwakopesha ‘wenye dhambi’ wenzao wakitarajia kulipwa mali yao yote.

你们倒要爱仇敌，也要善待他们，并要借给人不指望偿还，你们的赏赐就必大了，你们也必作至高者的儿子，因为他恩待那忘恩的和作恶的。

nǐ men dǎo yào ài chóu dí ， yě yào shàn dài tā men ， bìng yào jiè gěi rén bù zhǐ wàng cháng huán ， nǐ men de shǎng cì jiù bì dà le ， nǐ men yě bì zuò zhì gāo zhě de ér zi ， yīn wèi tā ēn dài nà wàng ēn de hé zuò è de 。

Lakini wapendeni adui zenu, watendeeni mema, wakopesheni bila kutegemea kurudishiwa mlichokopesha. Ndipo thawabu yenu itakapokuwa kubwa, nanyi mtakuwa wana wa Aliye Juu Sana, kwa sababu yeye ni mwema kwa watu wasio na shukrani na kwa wale waovu.

你们要慈悲，像你们的父慈悲一样。」

nǐ men yào cí bēi ， xiàng nǐ men de fù cí bēi yí yàng 。」

Kuweni na huruma, kama Baba yenu alivyo na huruma.

「你们不要论断人，就不被论断；你们不要定人的罪，就不被定罪；你们要饶恕人，就必蒙饶恕 ；

「 nǐ men bú yào lùn duàn rén ， jiù bú bèi lùn duàn ； nǐ men bú yào dìng rén de zuì ， jiù bú bèi dìng zuì ； nǐ men yào ráo shù rén ， jiù bì méng ráo shù ；

“Msihukumu, nanyi hamtahukumiwa. Msilaumu, nanyi hamtalaumiwa. Sameheni, nanyi mtasamehewa.

你们要给人，就必有给你们的，并且用十足的升斗，连摇带按，上尖下流地倒在你们怀里；因为你们用什么量器量给人，也必用什么量器量给你们。」

nǐ men yào gěi rén ， jiù bì yǒu gěi nǐ men de ， bìng qiě yòng shí zú de shēng dòu ， lián yáo dài àn ， shàng jiān xià liú dì dǎo zài nǐ men huái lǐ ； yīn wèi nǐ men yòng shén me liáng qì liàng gěi rén ， yě bì yòng shén me liáng qì liàng gěi nǐ men 。」

Wapeni watu vitu, nanyi mtapewa. Kipimo cha kujaa na kushindiliwa na kusukwasukwa hata kumwagika, ndicho watu watakachowapa vifuani mwenu. Kwa kuwa kipimo kile mpimacho, ndicho mtakachopimiwa.”

耶稣又用比喻对他们说：「瞎子岂能领瞎子，两个人不是都要掉在坑里吗？

yē sū yòu yòng bǐ yù duì tā men shuō ：「 xiā zǐ qǐ néng lǐng xiā zǐ ， liǎng gè rén bú shì dōu yào diào zài kēng lǐ ma ？

Pia akawapa mfano akasema, “Je, kipofu aweza kumwongoza kipofu? Je, wote wawili hawatatumbukia shimoni?

学生不能高过先生；凡学成了的不过和先生一样。

xué shēng bù néng gāo guò xiān shēng ； fán xué chéng le de bú guò hé xiān shēng yí yàng 。

Mwanafunzi hawezi kumzidi mwalimu wake, ila yule aliyehitimu aweza kuwa kama mwalimu wake.

为什么看见你弟兄眼中有刺，却不想自己眼中有梁木呢？

wèi shén me kàn jiàn nǐ dì xiong yǎn zhōng yǒu cì ， què bù xiǎng zì jǐ yǎn zhōng yǒu liáng mù ne ？

“Mbona unatazama kibanzi kilicho ndani ya jicho la ndugu yako, wala huoni boriti iliyo ndani ya jicho lako mwenyewe?

你不见自己眼中有梁木，怎能对你弟兄说：『容我去掉你眼中的刺』呢？你这假冒为善的人！先去掉自己眼中的梁木，然后才能看得清楚，去掉你弟兄眼中的刺。」

nǐ bú jiàn zì jǐ yǎn zhōng yǒu liáng mù ， zěn néng duì nǐ dì xiong shuō ：『 róng wǒ qù diào nǐ yǎn zhōng de cì 』 ne ？ nǐ zhè jiǎ mào wèi shàn de rén ！ xiān qù diào zì jǐ yǎn zhōng de liáng mù ， rán hòu cái néng kàn dé qīng chǔ ， qù diào nǐ dì xiong yǎn zhōng de cì 。」

Utawezaje kumwambia ndugu yako, ‘Ndugu yangu, acha nitoe kibanzi kilicho ndani ya jicho lako,’ wakati wewe mwenyewe huoni boriti iliyo ndani ya jicho lako? Ewe mnafiki, ondoa boriti ndani ya jicho lako kwanza, ndipo utaweza kuona dhahiri jinsi ya kuondoa kibanzi kilicho ndani ya jicho la ndugu yako.

「因为，没有好树结坏果子，也没有坏树结好果子。

「 yīn wèi ， méi yǒu hǎo shù jié huài guǒ zǐ ， yě méi yǒu huài shù jié hǎo guǒ zǐ 。

“Hakuna mti mzuri uzaao matunda mabaya, wala hakuna mti mbaya uzaao matunda mazuri.

凡树木看果子，就可以认出它来。人不是从荆棘上摘无花果，也不是从蒺藜里摘葡萄。

fán shù mù kàn guǒ zǐ ， jiù kě yǐ rèn chū tā lái 。 rén bú shì cóng jīng jí shàng zhāi wú huā guǒ ， yě bú shì cóng jí lí lǐ zhāi pú táo 。

Kila mti hujulikana kwa matunda yake. Kwa maana watu hawachumi tini kwenye miiba, wala zabibu kwenye michongoma.

善人从他心里所存的善就发出善来；恶人从他心里所存的恶就发出恶来；因为心里所充满的，口里就说出来。」

shàn rén cóng tā xīn lǐ suǒ cún de shàn jiù fā chū shàn lái ； è rén cóng tā xīn lǐ suǒ cún de è jiù fā chū è lái ； yīn wèi xīn lǐ suǒ chōng mǎn de ， kǒu lǐ jiù shuō chū lái 。」

Vivyo hivyo mtu mwema hutoa mambo mema kutoka kwenye hazina ya moyo wake, naye mtu mwovu hutoa mambo maovu kutoka kwenye hazina ya moyo wake. Kwa kuwa mtu hunena kwa kinywa chake yale yaliyoujaza moyo wake.

「你们为什么称呼我『主啊，主啊』却不遵我的话行呢？

「 nǐ men wèi shén me chēng hu wǒ 『 zhǔ a ， zhǔ a 』 què bù zūn wǒ de huà xíng ne ？

“Kwa nini mnaniita, ‘Bwana, Bwana,’ nanyi hamfanyi ninayowaambia?

凡到我这里来，听见我的话就去行的，我要告诉你们他像什么人：

fán dào wǒ zhè lǐ lái ， tīng jiàn wǒ de huà jiù qù xíng de ， wǒ yào gào sù nǐ men tā xiàng shén me rén ：

Nitawaonyesha jinsi alivyo mtu yule anayekuja kwangu na kusikia maneno yangu na kuyatenda.

他像一个人盖房子，深深地挖地，把根基安在磐石上；到发大水的时候，水冲那房子，房子总不能摇动，因为根基立在磐石上 。

tā xiàng yí gè rén gài fáng zǐ ， shēn shēn dì wā dì ， bǎ gēn jī ān zài pán shí shàng ； dào fā dà shuǐ de shí hòu ， shuǐ chōng nà fáng zi ， fáng zi zǒng bù néng yáo dòng ， yīn wèi gēn jī lì zài pán shí shàng 。

Yeye ni kama mtu aliyejenga nyumba, akachimba chini sana, na kuweka msingi kwenye mwamba. Mafuriko yalipokuja, maji ya ghafula yaliipiga ile nyumba, lakini haikutikisika, kwa sababu ilikuwa imejengwa vizuri.

惟有听见不去行的，就像一个人在土地上盖房子，没有根基；水一冲，随即倒塌了，并且那房子坏的很大。」

wéi yǒu tīng jiàn bú qù xíng de ， jiù xiàng yí gè rén zài tǔ dì shàng gài fáng zi ， méi yǒu gēn jī ； shuǐ yì chōng ， suí jí dǎo tā le ， bìng qiě nà fáng zi huài de hěn dà 。」

Lakini yeye anayesikia maneno yangu wala asiyatende, ni kama mtu aliyejenga nyumba juu ya ardhi bila kuweka msingi. Mafuriko yalipoikumba nyumba ile, ikaanguka mara na kubomoka kabisa.”