Mathayo 13

当那一天，耶稣从房子里出来，坐在海边。

dāng nà yì tiān ， yē sū cóng fáng zi lǐ chū lái ， zuò zài hǎi biān 。

Siku iyo hiyo Yesu akatoka nje ya nyumba, akaketi kando ya bahari.

有许多人到他那里聚集，他只得上船坐下，众人都站在岸上。

yǒu xǔ duō rén dào tā nà lǐ jù jí ， tā zhī dé shàng chuán zuò xià ， zhòng rén dōu zhàn zài àn shàng 。

Umati mkubwa mno wa watu ukakusanyika kumzunguka, hata ikabidi aingie katika chombo na kuketi humo, nao watu wote wakawa wamesimama ukingoni mwa bahari.

他用比喻对他们讲许多道理，说：「有一个撒种的出去撒种；

tā yòng bǐ yù duì tā men jiǎng xǔ duō dào lǐ ， shuō ：「 yǒu yí gè sā zhǒng de chū qù sā zhǒng ；

Ndipo akawaambia mambo mengi kwa mifano, akisema: “Mpanzi alitoka kwenda kupanda mbegu zake.

撒的时候，有落在路旁的，飞鸟来吃尽了；

sā de shí hòu ， yǒu luò zài lù páng de ， fēi niǎo lái chī jìn le ；

Alipokuwa akitawanya mbegu, nyingine zilianguka kando ya njia, nao ndege wakaja na kuzila.

有落在土浅石头地上的，土既不深，发苗最快，

yǒu luò zài tǔ qiǎn shí tou dì shàng de ， tǔ jì bù shēn ， fā miáo zuì kuài ，

Nyingine zilianguka kwenye ardhi yenye mwamba isiyo na udongo wa kutosha. Zikaota haraka, kwa kuwa udongo ulikuwa haba.

日头出来一晒，因为没有根，就枯干了；

rì tou chū lái yí shài ， yīn wèi méi yǒu gēn ， jiù kū gān le ；

Lakini jua lilipozidi, mimea ikanyauka na kukauka kwa kuwa mizizi yake haikuwa na kina.

有落在荆棘里的，荆棘长起来，把它挤住了；

yǒu luò zài jīng jí lǐ de ， jīng jí cháng qǐ lái ， bǎ tā jǐ zhù le ；

Mbegu nyingine zilianguka kwenye miiba, nayo miiba hiyo ikakua, ikaisonga hiyo mimea.

又有落在好土里的，就结实，有一百倍的，有六十倍的，有三十倍的。

yòu yǒu luò zài hǎo tǔ lǐ de ， jiù jiē shi ， yǒu yì bǎi bèi de ， yǒu liù shí bèi de ， yǒu sān shí bèi de 。

Mbegu nyingine zilianguka kwenye udongo mzuri ambapo zilitoa mazao, nyingine mara mia moja, nyingine mara sitini, na nyingine mara thelathini.

有耳可听的，就应当听！」

yǒu ěr kě tīng de ， jiù yīng dāng tīng ！」

Mwenye masikio ya kusikia, na asikie.”

门徒进前来，问耶稣说：「对众人讲话，为什么用比喻呢？」

mén tú jìn qián lái ， wèn yē sū shuō ：「 duì zhòng rén jiǎng huà ， wèi shén me yòng bǐ yù ne ？」

Wanafunzi wake wakamwendea, wakamuuliza, “Kwa nini unasema na watu kwa mifano?”

耶稣回答说：「因为天国的奥秘只叫你们知道，不叫他们知道。

yē sū huí dá shuō ：「 yīn wèi tiān guó de ào mì zhī jiào nǐ men zhī dào ， bú jiào tā men zhī dào 。

Akawajibu, “Ninyi mmepewa kuzifahamu siri za Ufalme wa Mbinguni, lakini wao hawajapewa.

凡有的，还要加给他，叫他有余；凡没有的，连他所有的，也要夺去。

fán yǒu de ， hái yào jiā gěi tā ， jiào tā yǒu yú ； fán méi yǒu de ， lián tā suǒ yǒu de ， yě yào duó qù 。

Kwa maana yule aliye na kitu atapewa zaidi, naye atakuwa navyo tele. Lakini yule asiye na kitu, hata kile alicho nacho atanyangʼanywa.

所以我用比喻对他们讲，是因他们看也看不见，听也听不见，也不明白。

suǒ yǐ wǒ yòng bǐ yù duì tā men jiǎng ， shì yīn tā men kàn yě kàn bú jiàn ， tīng yě tīng bú jiàn ， yě bù míng bái 。

Hii ndiyo sababu nasema nao kwa mifano: “Ingawa wanatazama, hawaoni; wanasikiliza, lakini hawasikii, wala hawaelewi.

在他们身上，正应了以赛亚的预言，说： 你们听是要听见，却不明白； 看是要看见，却不晓得；

zài tā men shēn shàng ， zhèng yìng le yǐ sài yà de yù yán ， shuō ： nǐ men tīng shì yào tīng jiàn ， què bù míng bái ； kàn shì yào kàn jiàn ， què bù xiǎo de ；

Kwao unatimia ule unabii wa Isaya aliposema: “ ‘Hakika mtasikiliza lakini hamtaelewa; na pia mtatazama lakini hamtaona.

因为这百姓油蒙了心， 耳朵发沉， 眼睛闭着， 恐怕眼睛看见， 耳朵听见， 心里明白，回转过来， 我就医治他们。

yīn wèi zhè bǎi xìng yóu méng le xīn ， ěr duo fā chén ， yǎn jīng bì zhe ， kǒng pà yǎn jīng kàn jiàn ， ěr duo tīng jiàn ， xīn lǐ míng bái ， huí zhuǎn guò lái ， wǒ jiù yī zhì tā men 。

Kwa kuwa mioyo ya watu hawa imekuwa migumu; hawasikii kwa masikio yao, na wamefumba macho yao. Wasije wakaona kwa macho yao, na wakasikiliza kwa masikio yao, wakaelewa kwa mioyo yao, na kugeuka nami nikawaponya.’

「但你们的眼睛是有福的，因为看见了；你们的耳朵也是有福的，因为听见了。

「 dàn nǐ men de yǎn jīng shì yǒu fú de ， yīn wèi kàn jiàn le ； nǐ men de ěr duo yě shì yǒu fú de ， yīn wèi tīng jiàn le 。

Lakini heri macho yenu kwa sababu yanaona, na heri masikio yenu kwa sababu yanasikia.

我实在告诉你们，从前有许多先知和义人要看你们所看的，却没有看见，要听你们所听的，却没有听见。」

wǒ shí zài gào sù nǐ men ， cóng qián yǒu xǔ duō xiān zhī hé yì rén yào kàn nǐ men suǒ kàn de ， què méi yǒu kàn jiàn ， yào tīng nǐ men suǒ tīng de ， què méi yǒu tīng jiàn 。」

Amin, nawaambia, manabii wengi na wenye haki walitamani kuona yale mnayoyaona lakini hawakuyaona, na walitamani kusikia yale mnayoyasikia lakini hawakuyasikia.

「所以，你们当听这撒种的比喻。

「 suǒ yǐ ， nǐ men dāng tīng zhè sā zhǒng de bǐ yù 。

“Sikilizeni basi maana ya ule mfano wa mpanzi:

凡听见天国道理不明白的，那恶者就来，把所撒在他心里的夺了去；这就是撒在路旁的了。

fán tīng jiàn tiān guó dào lǐ bù míng bái de ， nà è zhě jiù lái ， bǎ suǒ sā zài tā xīn lǐ de duó le qù ； zhè jiù shì sā zài lù páng de le 。

Mtu yeyote anaposikia neno la Ufalme naye asilielewe, yule mwovu huja na kunyakua kile kilichopandwa moyoni mwake. Hii ndiyo ile mbegu iliyopandwa kando ya njia.

撒在石头地上的，就是人听了道，当下欢喜领受，

sā zài shí tou dì shàng de ， jiù shì rén tīng le dào ， dāng xià huān xǐ lǐng shòu ，

Ile mbegu iliyopandwa kwenye sehemu yenye mawe ni mtu yule ambaye hulisikia neno na mara hulipokea kwa furaha.

只因心里没有根，不过是暂时的，及至为道遭了患难，或是受了逼迫，立刻就跌倒了。

zhī yīn xīn lǐ méi yǒu gēn ， bú guò shì zàn shí de ， jí zhì wèi dào zāo le huàn nàn ， huò shì shòu le bī pò ， lì kè jiù diē dǎo le 。

Lakini kwa kuwa hana mizizi yenye kina ndani yake, lile neno hudumu kwa muda mfupi tu. Kisha dhiki au mateso yanapoinuka kwa ajili ya lile neno, yeye mara huchukizwa.

撒在荆棘里的，就是人听了道，后来有世上的思虑、钱财的迷惑把道挤住了，不能结实。

sā zài jīng jí lǐ de ， jiù shì rén tīng le dào ， hòu lái yǒu shì shàng de sī lǜ 、 qián cái de mí huò bǎ dào jǐ zhù le ， bù néng jiē shi 。

Ile mbegu iliyopandwa katika miiba ni yule mtu alisikiaye neno, lakini masumbufu ya maisha haya na udanganyifu wa mali hulisonga lile neno na kulifanya lisizae matunda.

撒在好地上的，就是人听道明白了，后来结实，有一百倍的，有六十倍的，有三十倍的。」

sā zài hǎo dì shàng de ， jiù shì rén tīng dào míng bái le ， hòu lái jiē shi ， yǒu yì bǎi bèi de ， yǒu liù shí bèi de ， yǒu sān shí bèi de 。」

Lakini ile mbegu iliyopandwa kwenye udongo mzuri ni yule mtu ambaye hulisikia neno na kulielewa. Naye hakika huzaa matunda, akizaa mara mia, au mara sitini, au mara thelathini ya mbegu iliyopandwa.”

耶稣又设个比喻对他们说：「天国好像人撒好种在田里，

yē sū yòu shè gè bǐ yù duì tā men shuō ：「 tiān guó hǎo xiàng rén sā hǎo zhǒng zài tián lǐ ，

Yesu akawaambia mfano mwingine, akasema: “Ufalme wa Mbinguni unaweza kufananishwa na mtu aliyepanda mbegu nzuri katika shamba lake.

及至人睡觉的时候，有仇敌来，将稗子撒在麦子里就走了。

jí zhì rén shuì jiào de shí hòu ， yǒu chóu dí lái ， jiāng bài zǐ sā zài mài zi lǐ jiù zǒu le 。

Lakini wakati kila mtu alipokuwa amelala, adui yake akaja na kupanda magugu katikati ya ngano, akaenda zake.

到长苗吐穗的时候，稗子也显出来。

dào cháng miáo tǔ suì de shí hòu ， bài zǐ yě xiǎn chū lái 。

Ngano ilipoota na kutoa masuke, magugu nayo yakatokea.

田主的仆人来告诉他说：『主啊，你不是撒好种在田里吗？从哪里来的稗子呢？』

tián zhǔ de pú rén lái gào sù tā shuō ：『 zhǔ a ， nǐ bú shì sā hǎo zhǒng zài tián lǐ ma ？ cóng nǎ lǐ lái de bài zǐ ne ？』

“Watumishi wa yule mwenye shamba wakamjia na kumwambia, ‘Bwana, si tulipanda mbegu nzuri shambani mwako? Basi, magugu yametoka wapi?’

主人说：『这是仇敌做的。』仆人说：『你要我们去薅出来吗？』

zhǔ rén shuō ：『 zhè shì chóu dí zuò de 。』 pú rén shuō ：『 nǐ yào wǒ men qù hāo chū lái ma ？』

“Akawajibu, ‘Adui ndiye alifanya jambo hili.’ “Wale watumishi wakamuuliza, ‘Je, unataka twende tukayangʼoe?’

主人说：『不必，恐怕薅稗子，连麦子也拔出来。

zhǔ rén shuō ：『 bú bì ， kǒng pà hāo bài zǐ ， lián mài zi yě bá chū lái 。

“Lakini akasema, ‘Hapana, msiyangʼoe, kwa maana wakati mkingʼoa magugu mnaweza mkangʼoa na ngano pamoja nayo.

容这两样一齐长，等着收割。当收割的时候，我要对收割的人说，先将稗子薅出来，捆成捆，留着烧；惟有麦子要收在仓里。』」

róng zhè liǎng yàng yì qí cháng ， děng zhe shōu gē 。 dāng shōu gē de shí hòu ， wǒ yào duì shōu gē de rén shuō ， xiān jiāng bài zǐ hāo chū lái ， kǔn chéng kǔn ， liú zhe shāo ； wéi yǒu mài zi yào shōu zài cāng lǐ 。』」

Acheni ngano na magugu vikue vyote pamoja mpaka wakati wa mavuno. Wakati huo nitawaambia wavunaji wayakusanye magugu kwanza, wayafunge matita matita ili yachomwe moto; kisha wakusanye ngano na kuileta ghalani mwangu.’ ”

他又设个比喻对他们说：「天国好像一粒芥菜种，有人拿去种在田里。

tā yòu shè gè bǐ yù duì tā men shuō ：「 tiān guó hǎo xiàng yí lì jiè cài zhǒng ， yǒu rén ná qù zhǒng zài tián lǐ 。

Akawaambia mfano mwingine, akasema, “Ufalme wa Mbinguni ni kama punje ya haradali, ambayo mtu aliichukua, akaipanda shambani mwake.

这原是百种里最小的，等到长起来，却比各样的菜都大，且成了树，天上的飞鸟来宿在它的枝上。」

zhè yuán shì bǎi zhǒng lǐ zuì xiǎo de ， děng dào cháng qǐ lái ， què bǐ gè yàng de cài dōu dà ， qiě chéng le shù ， tiān shàng de fēi niǎo lái sù zài tā de zhī shàng 。」

Ingawa mbegu hiyo ni ndogo kuliko mbegu zote, lakini inapokua ni mmea mkubwa kuliko yote ya bustanini, nao huwa mti mkubwa, hadi ndege wa angani wanakuja na kutengeneza viota katika matawi yake.”

他又对他们讲个比喻说：「天国好像面酵，有妇人拿来，藏在三斗面里，直等全团都发起来。」

tā yòu duì tā men jiǎng gè bǐ yù shuō ：「 tiān guó hǎo xiàng miàn jiào ， yǒu fù rén ná lái ， cáng zài sān dǒu miàn lǐ ， zhí děng quán tuán dōu fā qǐ lái 。」

Akawaambia mfano mwingine, “Ufalme wa Mbinguni unafanana na chachu ambayo mwanamke aliichukua akaichanganya katika kiasi kikubwa cha unga mpaka wote ukaumuka.”

这都是耶稣用比喻对众人说的话；若不用比喻，就不对他们说什么。

zhè dōu shì yē sū yòng bǐ yù duì zhòng rén shuō de huà ； ruò bú yòng bǐ yù ， jiù bú duì tā men shuō shén me 。

Yesu alinena mambo haya yote kwa makutano kwa mifano. Wala hakuwaambia lolote pasipo mfano.

这是要应验先知的话，说： 我要开口用比喻， 把创世以来所隐藏的事发明出来。

zhè shì yào yìng yàn xiān zhī de huà ， shuō ： wǒ yào kāi kǒu yòng bǐ yù ， bǎ chuàng shì yǐ lái suǒ yǐn cáng de shì fā míng chū lái 。

Hii ilikuwa ili kutimiza lile lililonenwa kwa kinywa cha nabii aliposema: “Nitafungua kinywa changu niseme nao kwa mifano; nitahubiri mambo yaliyofichika tangu kuumbwa kwa misingi ya ulimwengu.”

当下，耶稣离开众人，进了房子。他的门徒进前来，说：「请把田间稗子的比喻讲给我们听。」

dāng xià ， yē sū lí kāi zhòng rén ， jìn le fáng zi 。 tā de mén tú jìn qián lái ， shuō ：「 qǐng bǎ tián jiān bài zǐ de bǐ yù jiǎng gěi wǒ men tīng 。」

Kisha Yesu akaagana na makutano, akaingia nyumbani. Wanafunzi wake wakamjia wakamwambia, “Tueleze maana ya ule mfano wa magugu shambani.”

他回答说：「那撒好种的就是人子；

tā huí dá shuō ：「 nà sā hǎo zhǒng de jiù shì rén zǐ ；

Akawaambia, “Aliyepanda mbegu nzuri ni Mwana wa Adamu.

田地就是世界；好种就是天国之子；稗子就是那恶者之子；

tián dì jiù shì shì jiè ； hǎo zhǒng jiù shì tiān guó zhī zǐ ； bài zǐ jiù shì nà è zhě zhī zǐ ；

Shamba ni ulimwengu na mbegu nzuri ni wana wa Ufalme. Magugu ni wana wa yule mwovu.

撒稗子的仇敌就是魔鬼；收割的时候就是世界的末了；收割的人就是天使。

sā bài zǐ de chóu dí jiù shì mó guǐ ； shōu gē de shí hòu jiù shì shì jiè de mò liǎo ； shōu gē de rén jiù shì tiān shǐ 。

Yule adui aliyepanda magugu ni ibilisi. Mavuno ni mwisho wa dunia, nao wavunaji ni malaika.

将稗子薅出来用火焚烧，世界的末了也要如此。

jiāng bài zǐ hāo chū lái yòng huǒ fén shāo ， shì jiè de mò liǎo yě yào rú cǐ 。

“Kama vile magugu yangʼolewavyo na kuchomwa motoni, ndivyo itakavyokuwa wakati wa mwisho wa dunia.

人子要差遣使者，把一切叫人跌倒的和作恶的，从他国里挑出来，

rén zǐ yào chà qiǎn shǐ zhě ， bǎ yí qiè jiào rén diē dǎo de hé zuò è de ， cóng tā guó lǐ tiāo chū lái ，

Mwana wa Adamu atawatuma malaika zake, nao watakusanya kutoka Ufalme wake kila kitu kinachosababisha dhambi na watenda maovu wote.

丢在火炉里；在那里必要哀哭切齿了。

diū zài huǒ lú lǐ ； zài nà lǐ bì yào āi kū qiè chǐ le 。

Nao watawatupa katika tanuru la moto ambako kutakuwa na kilio na kusaga meno.

那时，义人在他们父的国里，要发出光来，像太阳一样。有耳可听的，就应当听！」

nà shí ， yì rén zài tā men fù de guó lǐ ， yào fā chū guāng lái ， xiàng tài yáng yí yàng 。 yǒu ěr kě tīng de ， jiù yīng dāng tīng ！」

Ndipo wenye haki watangʼaa kama jua katika Ufalme wa Baba yao. Yeye aliye na masikio, na asikie.

「天国好像宝贝藏在地里，人遇见了就把它藏起来，欢欢喜喜地去变卖一切所有的，买这块地。

「 tiān guó hǎo xiàng bǎo bèi cáng zài dì lǐ ， rén yù jiàn le jiù bǎ tā cáng qǐ lái ， huān huān xǐ xǐ dì qù biàn mài yí qiè suǒ yǒu de ， mǎi zhè kuài dì 。

“Ufalme wa Mbinguni unafanana na hazina iliyofichwa shambani, ambayo mtu mmoja alipoiona akaificha tena. Kisha katika furaha yake, akaenda akauza vyote alivyokuwa navyo, akalinunua lile shamba.”

天国又好像买卖人寻找好珠子，

tiān guó yòu hǎo xiàng mǎi mài rén xún zhǎo hǎo zhū zǐ ，

“Tena, Ufalme wa Mbinguni unafanana na mfanyabiashara aliyekuwa akitafuta lulu safi.

遇见一颗重价的珠子，就去变卖他一切所有的，买了这颗珠子。

yù jiàn yì kē zhòng jià de zhū zǐ ， jiù qù biàn mài tā yí qiè suǒ yǒu de ， mǎi le zhè kē zhū zǐ 。

Alipoipata lulu moja ya thamani kubwa, alikwenda akauza vyote alivyokuwa navyo akainunua.”

天国又好像网撒在海里，聚拢各样水族，

tiān guó yòu hǎo xiàng wǎng sā zài hǎi lǐ ， jù lǒng gè yàng shuǐ zú ，

“Tena, Ufalme wa Mbinguni ni kama wavu wa kuvua samaki uliotupwa baharini ukavua samaki wa kila aina.

网既满了，人就拉上岸来，坐下，拣好的收在器具里，将不好的丢弃了。

wǎng jì mǎn le ， rén jiù lā shàng àn lái ， zuò xià ， jiǎn hǎo de shōu zài qì jù lǐ ， jiāng bù hǎo de diū qì le 。

Ulipojaa, wavuvi wakavuta pwani, wakaketi na kukusanya samaki wazuri kuwaweka kwenye vyombo safi, lakini wale samaki wabaya wakawatupa.

世界的末了也要这样。天使要出来，从义人中把恶人分别出来，

shì jiè de mò le yě yào zhè yàng 。 tiān shǐ yào chū lái ， cóng yì rén zhōng bǎ è rén fēn bié chū lái ，

Hivi ndivyo itakavyokuwa wakati wa mwisho wa dunia. Malaika watakuja na kuwatenganisha watu waovu na watu wenye haki.

丢在火炉里；在那里必要哀哭切齿了。」

diū zài huǒ lú lǐ ； zài nà lǐ bì yào āi kū qiè chǐ le 。」

Nao watawatupa hao waovu katika tanuru la moto ambako kutakuwa na kilio na kusaga meno.”

耶稣说：「这一切的话你们都明白了吗？」他们说：「我们明白了。」

yē sū shuō ：「 zhè yí qiè de huà nǐ men dōu míng bái le ma ？」 tā men shuō ：「 wǒ men míng bái le 。」

Yesu akauliza, “Je, mmeyaelewa haya yote?” Wakamjibu, “Ndiyo.”

他说：「凡文士受教作天国的门徒，就像一个家主从他库里拿出新旧的东西来。」

tā shuō ：「 fán wén shì shòu jiào zuò tiān guó de mén tú ， jiù xiàng yí gè jiā zhǔ cóng tā kù lǐ ná chū xīn jiù de dōng xī lái 。」

Akawaambia, “Basi kila mwalimu wa sheria aliyefundishwa elimu ya Ufalme wa Mbinguni ni kama mwenye nyumba anayetoa kutoka ghala yake mali mpya na mali ya zamani.”

耶稣说完了这些比喻，就离开那里，

yē sū shuō wán le zhè xiē bǐ yù ， jiù lí kāi nà lǐ ，

Yesu alipomaliza kutoa mifano hii, akaondoka.

来到自己的家乡，在会堂里教训人，甚至他们都希奇，说：「这人从哪里有这等智慧和异能呢？

lái dào zì jǐ de jiā xiāng ， zài huì táng lǐ jiào xùn rén ， shèn zhì tā men dōu xī qí ， shuō ：「 zhè rén cóng nǎ lǐ yǒu zhè děng zhì huì hé yì néng ne ？

Alipofika mji wa kwao, akawafundisha watu katika sinagogi lao. Nao wakastaajabu, wakauliza, “Mtu huyu amepata wapi hekima hii na uwezo huu wa kufanya miujiza?”

这不是木匠的儿子吗？他母亲不是叫马利亚吗？他弟兄们不是叫雅各、约西 、西门、犹大吗？

zhè bú shì mù jiàng de ér zi ma ？ tā mǔ qīn bú shì jiào mǎ lì yà ma ？ tā dì xiong men bú shì jiào yǎ gè 、 yuē xī 、 xī mén 、 yóu dà ma ？

“Huyu si yule mwana wa seremala? Mama yake si yeye aitwaye Maria, nao ndugu zake si Yakobo, Yosefu, Simoni na Yuda?

他妹妹们不是都在我们这里吗？这人从哪里有这一切的事呢？」

tā mèi mei men bú shì dōu zài wǒ men zhè lǐ ma ？ zhè rén cóng nǎ lǐ yǒu zhè yí qiè de shì ne ？」

Nao dada zake wote, hawako hapa pamoja nasi? Mtu huyu amepata wapi basi mambo haya yote?”

他们就厌弃他 。耶稣对他们说：「大凡先知，除了本地本家之外，没有不被人尊敬的。」

tā men jiù yàn qì tā 。 yē sū duì tā men shuō ：「 dà fán xiān zhī ， chú le běn dì běn jiā zhī wài ， méi yǒu bú bèi rén zūn jìng de 。」

Wakachukizwa naye. Lakini Yesu akawaambia, “Nabii hakosi heshima, isipokuwa katika nchi yake na nyumbani kwake.”

耶稣因为他们不信，就在那里不多行异能了。

yē sū yīn wèi tā men bú xìn ， jiù zài nà lǐ bù duō háng yì néng le 。

Naye hakufanya miujiza mingi huko kwa sababu ya kutokuamini kwao.