Mathayo 5

耶稣看见这许多的人，就上了山，既已坐下，门徒到他跟前来，

yē sū kàn jiàn zhè xǔ duō de rén ， jiù shàng le shān ， jì yǐ zuò xià ， mén tú dào tā gēn qián lái ，

Basi Yesu alipoona makutano, alipanda mlimani akaketi chini, nao wanafunzi wake wakamjia.

他就开口教训他们，说：

tā jiù kāi kǒu jiào xùn tā men ， shuō ：

Ndipo akaanza kuwafundisha, akisema:

虚心的人有福了！ 因为天国是他们的。

xū xīn de rén yǒu fú le ！ yīn wèi tiān guó shì tā men de 。

“Heri walio maskini wa roho, maana Ufalme wa Mbinguni ni wao.

哀恸的人有福了！ 因为他们必得安慰。

āi tòng de rén yǒu fú le ！ yīn wèi tā men bì dé ān wèi 。

Heri wale wanaohuzunika, maana hao watafarijiwa.

温柔的人有福了！ 因为他们必承受地土。

wēn róu de rén yǒu fú le ！ yīn wèi tā men bì chéng shòu dì tǔ 。

Heri walio wapole, maana hao watairithi nchi.

饥渴慕义的人有福了！ 因为他们必得饱足。

jī kě mù yì de rén yǒu fú le ！ yīn wèi tā men bì dé bǎo zú 。

Heri wenye njaa na kiu ya haki, maana hao watatoshelezwa.

怜恤人的人有福了！ 因为他们必蒙怜恤。

lián xù rén de rén yǒu fú le ！ yīn wèi tā men bì méng lián xù 。

Heri wenye huruma, maana hao watapata rehema.

清心的人有福了！ 因为他们必得见 神。

qīng xīn de rén yǒu fú le ！ yīn wèi tā men bì dé jiàn shén 。

Heri walio na moyo safi, maana hao watamwona Mungu.

使人和睦的人有福了！ 因为他们必称为 神的儿子。

shǐ rén hé mù de rén yǒu fú le ！ yīn wèi tā men bì chēng wéi shén de ér zi 。

Heri walio wapatanishi, maana hao wataitwa wana wa Mungu.

为义受逼迫的人有福了！ 因为天国是他们的。

wèi yì shòu bī pò de rén yǒu fú le ！ yīn wèi tiān guó shì tā men de 。

Heri wanaoteswa kwa sababu ya haki, maana Ufalme wa Mbinguni ni wao.

「人若因我辱骂你们，逼迫你们，捏造各样坏话毁谤你们，你们就有福了！

「 rén ruò yīn wǒ rǔ mà nǐ men ， bī pò nǐ men ， niē zào gè yàng huài huà huǐ bàng nǐ men ， nǐ men jiù yǒu fú le ！

“Heri ninyi watu watakapowashutumu, na kuwatesa na kunena dhidi yenu mabaya ya aina zote kwa uongo kwa ajili yangu.

应当欢喜快乐，因为你们在天上的赏赐是大的。在你们以前的先知，人也是这样逼迫他们。」

yīng dāng huān xǐ kuài lè ， yīn wèi nǐ men zài tiān shàng de shǎng cì shì dà de 。 zài nǐ men yǐ qián de xiān zhī ， rén yě shì zhè yàng bī pò tā men 。」

Furahini na kushangilia kwa maana thawabu yenu ni kubwa mbinguni, kwa kuwa hivyo ndivyo walivyowatesa manabii waliokuwa kabla yenu.

「你们是世上的盐。盐若失了味，怎能叫它再咸呢？以后无用，不过丢在外面，被人践踏了。

「 nǐ men shì shì shàng de yán 。 yán ruò shī le wèi ， zěn néng jiào tā zài xián ne ？ yǐ hòu wú yòng ， bú guò diū zài wài miàn ， bèi rén jiàn tà le 。

“Ninyi ni chumvi ya ulimwengu. Lakini chumvi ikipoteza ladha yake, yawezaje kurudishiwa ladha yake tena? Haifai tena kwa kitu chochote, ila kutupwa nje ikanyagwe na watu.

你们是世上的光。城造在山上是不能隐藏的。

nǐ men shì shì shàng de guāng 。 chéng zào zài shān shàng shì bù néng yǐn cáng de 。

“Ninyi ni nuru ya ulimwengu. Mji uliojengwa kilimani hauwezi kufichika.

人点灯，不放在斗底下，是放在灯台上，就照亮一家的人。

rén diǎn dēng ， bú fàng zài dòu dǐ xià ， shì fàng zài dēng tái shàng ， jiù zhào liàng yì jiā de rén 。

Wala watu hawawashi taa na kuifunika kwa bakuli. Badala yake, huiweka kwenye kinara chake, nayo hutoa mwanga kwa kila mtu aliyemo ndani ya ile nyumba.

你们的光也当这样照在人前，叫他们看见你们的好行为，便将荣耀归给你们在天上的父。」

nǐ men de guāng yě dāng zhè yàng zhào zài rén qián ， jiào tā men kàn jiàn nǐ men de hǎo xíng wéi ， biàn jiāng róng yào guī gěi nǐ men zài tiān shàng de fù 。」

Vivyo hivyo, nuru yenu iangaze mbele ya watu, ili wapate kuona matendo yenu mema wamtukuze Baba yenu aliye mbinguni.

「莫想我来要废掉律法和先知。我来不是要废掉，乃是要成全。

「 mò xiǎng wǒ lái yào fèi diào lǜ fǎ hé xiān zhī 。 wǒ lái bú shì yào fèi diào ， nǎi shì yào chéng quán 。

“Msidhani kwamba nimekuja kufuta Sheria au Manabii; sikuja kuondoa bali kutimiza.

我实在告诉你们，就是到天地都废去了，律法的一点一画也不能废去，都要成全。

wǒ shí zài gào sù nǐ men ， jiù shì dào tiān dì dōu fèi qù le ， lǜ fǎ de yì diǎn yí huà yě bù néng fèi qù ， dōu yào chéng quán 。

Kwa maana, amin nawaambia, mpaka mbingu na dunia zitakapopita, hakuna hata herufi moja ndogo wala nukta itakayopotea kwa namna yoyote kutoka kwenye Sheria, mpaka kila kitu kiwe kimetimia.

所以，无论何人废掉这诫命中最小的一条，又教训人这样做，他在天国要称为最小的。但无论何人遵行这诫命，又教训人遵行，他在天国要称为大的。

suǒ yǐ ， wú lùn hé rén fèi diào zhè jiè mìng zhòng zuì xiǎo de yì tiáo ， yòu jiào xùn rén zhè yàng zuò ， tā zài tiān guó yào chēng wéi zuì xiǎo de 。 dàn wú lùn hé rén zūn xíng zhè jiè mìng ， yòu jiào xùn rén zūn xíng ， tā zài tiān guó yào chēng wéi dà de 。

Kwa hiyo, yeyote atakayevunja mojawapo ya amri ndogo kuliko zote ya amri hizi, naye akawafundisha wengine kufanya hivyo, ataitwa mdogo kabisa katika Ufalme wa Mbinguni, lakini yeyote azitendaye na kuzifundisha hizi amri ataitwa mkuu katika Ufalme wa Mbinguni.

我告诉你们，你们的义若不胜于文士和法利赛人的义，断不能进天国。」

wǒ gào sù nǐ men ， nǐ men de yì ruò bú shèng yú wén shì hé fǎ lì sài rén de yì ， duàn bù néng jìn tiān guó 。」

Kwa maana nawaambia, haki yenu isipozidi haki ya Mafarisayo na walimu wa sheria, kamwe hamtaingia katika Ufalme wa Mbinguni.

「你们听见有吩咐古人的话，说：『不可杀人』；又说：『凡杀人的难免受审判。』

「 nǐ men tīng jiàn yǒu fēn fù gǔ rén de huà ， shuō ：『 bù kě shā rén 』； yòu shuō ：『 fán shā rén de nán miǎn shòu shěn pàn 。』

“Mmesikia walivyoambiwa watu wa zamani kwamba, ‘Usiue. Yeyote atakayeua atapaswa hukumu.’

只是我告诉你们，凡 向弟兄动怒的，难免受审断；凡骂弟兄是拉加的，难免公会的审断；凡骂弟兄是魔利的，难免地狱的火。

zhǐ shì wǒ gào sù nǐ men ， fán xiàng dì xiong dòng nù de ， nán miǎn shòu shěn duàn ； fán mà dì xiong shì lā jiā de ， nán miǎn gōng huì de shěn duàn ； fán mà dì xiong shì mó lì de ， nán miǎn dì yù de huǒ 。

Lakini mimi nawaambia kwamba, yeyote atakayemkasirikia ndugu yake, atapaswa hukumu. Tena, yeyote atakayemwambia ndugu yake, ‘Raka,’ atapaswa kujibu kwa Baraza la Wayahudi. Lakini yeyote atakayesema ‘Wewe mpumbavu!’ atapaswa hukumu ya moto wa jehanamu.

所以，你在祭坛上献礼物的时候，若想起弟兄向你怀怨，

suǒ yǐ ， nǐ zài jì tán shàng xiàn lǐ wù de shí hòu ， ruò xiǎng qǐ dì xiong xiàng nǐ huái yuàn ，

“Kwa hiyo, kama unatoa sadaka yako madhabahuni, ukakumbuka kuwa ndugu yako ana kitu dhidi yako,

就把礼物留在坛前，先去同弟兄和好，然后来献礼物。

jiù bǎ lǐ wù liú zài tán qián ， xiān qù tóng dì xiong hé hǎo ， rán hòu lái xiàn lǐ wù 。

iache sadaka yako hapo mbele ya madhabahu. Enda kwanza ukapatane na ndugu yako; kisha urudi na ukatoe sadaka yako.

你同告你的对头还在路上，就赶紧与他和息，恐怕他把你送给审判官，审判官交付衙役，你就下在监里了。

nǐ tóng gào nǐ de duì tóu hái zài lù shang ， jiù gǎn jǐn yǔ tā hé xī ， kǒng pà tā bǎ nǐ sòng gěi shěn pàn guān ， shěn pàn guān jiāo fù yá yì ， nǐ jiù xià zài jiān lǐ le 。

“Patana na mshtaki wako upesi wakati uwapo njiani pamoja naye kwenda mahakamani, ili mshtaki wako asije akakutia mikononi mwa hakimu, naye hakimu akakutia mikononi mwa askari, nawe ukatupwa gerezani.

我实在告诉你，若有一文钱没有还清，你断不能从那里出来。」

wǒ shí zài gào sù nǐ ， ruò yǒu yì wén qián méi yǒu huán qīng ， nǐ duàn bù néng cóng nà lǐ chū lái 。」

Amin, nakuambia, hautatoka humo hadi uwe umelipa senti ya mwisho.

「你们听见有话说：『不可奸淫。』

「 nǐ men tīng jiàn yǒu huà shuō ：『 bù kě jiān yín 。』

“Mmesikia kwamba ilinenwa, ‘Usizini.’

只是我告诉你们，凡看见妇女就动淫念的，这人心里已经与她犯奸淫了。

zhǐ shì wǒ gào sù nǐ men ， fán kàn jiàn fù nǚ jiù dòng yín niàn de ， zhè rén xīn lǐ yǐ jīng yǔ tā fàn jiān yín le 。

Lakini mimi nawaambia kwamba, yeyote amtazamaye mwanamke kwa kumtamani, amekwisha kuzini naye moyoni mwake.

若是你的右眼叫你跌倒，就剜出来丢掉，宁可失去百体中的一体，不叫全身丢在地狱里。

ruò shì nǐ de yòu yǎn jiào nǐ diē dǎo ， jiù wān chū lái diū diào ， nìng kě shī qù bǎi tǐ zhōng de yì tǐ ， bú jiào quán shēn diū zài dì yù lǐ 。

Jicho lako la kuume likikusababisha kutenda dhambi, lingʼoe ulitupe mbali. Ni afadhali kwako kupoteza kiungo kimoja cha mwili wako kuliko mwili wako mzima ukatupwa jehanamu.

若是右手叫你跌倒，就砍下来丢掉，宁可失去百体中的一体，不叫全身下入地狱。」

ruò shì yòu shǒu jiào nǐ diē dǎo ， jiù kǎn xià lái diū diào ， nìng kě shī qù bǎi tǐ zhōng de yì tǐ ， bú jiào quán shēn xià rù dì yù 。」

Kama mkono wako wa kuume ukikusababisha kutenda dhambi, ukate, uutupe mbali. Ni afadhali kwako kupoteza kiungo kimoja cha mwili wako kuliko mwili wako mzima utupwe jehanamu.

「又有话说：『人若休妻，就当给她休书。』

「 yòu yǒu huà shuō ：『 rén ruò xiū qī ， jiù dāng gěi tā xiū shū 。』

“Pia ilinenwa kwamba, ‘Mtu yeyote amwachaye mkewe sharti ampe hati ya talaka.’

只是我告诉你们，凡休妻的，若不是为淫乱的缘故，就是叫她作淫妇了；人若娶这被休的妇人，也是犯奸淫了。」

zhǐ shì wǒ gào sù nǐ men ， fán xiū qī de ， ruò bú shì wèi yín luàn de yuán gù ， jiù shì jiào tā zuò yín fù le ； rén ruò qǔ zhè bèi xiū de fù rén ， yě shì fàn jiān yín le 。」

Lakini mimi nawaambia, yeyote amwachaye mkewe isipokuwa kwa kosa la uasherati, amfanya mkewe kuwa mzinzi. Na yeyote amwoaye yule mwanamke aliyeachwa, anazini.

「你们又听见有吩咐古人的话，说：『不可背誓，所起的誓总要向主谨守。』

「 nǐ men yòu tīng jiàn yǒu fēn fù gǔ rén de huà ， shuō ：『 bù kě bèi shì ， suǒ qǐ de shì zǒng yào xiàng zhǔ jǐn shǒu 。』

“Tena mmesikia walivyoambiwa watu wa zamani kwamba, ‘Usiape kwa uongo, bali timiza kiapo kile ulichofanya kwa Bwana.’

只是我告诉你们，什么誓都不可起。不可指着天起誓，因为天是 神的座位；

zhǐ shì wǒ gào sù nǐ men ， shén me shì dōu bù kě qǐ 。 bù kě zhǐ zhe tiān qǐ shì ， yīn wèi tiān shì shén de zuò wèi ；

Lakini mimi nawaambia, msiape kabisa: iwe kwa mbingu, kwa kuwa ni kiti cha enzi cha Mungu;

不可指着地起誓，因为地是他的脚凳；也不可指着耶路撒冷起誓，因为耶路撒冷是大君的京城；

bù kě zhǐ zhe dì qǐ shì ， yīn wèi dì shì tā de jiǎo dèng ； yě bù kě zhǐ zhe yē lù sā lěng qǐ shì ， yīn wèi yē lù sā lěng shì dà jūn de jīng chéng ；

au kwa dunia, kwa kuwa ndipo mahali pake pa kuwekea miguu; au kwa Yerusalemu, kwa kuwa ndio mji wa Mfalme Mkuu.

又不可指着你的头起誓，因为你不能使一根头发变黑变白了。

yòu bù kě zhǐ zhe nǐ de tóu qǐ shì ， yīn wèi nǐ bù néng shǐ yì gēn tóu fa biàn hēi biàn bái le 。

Nanyi msiape kwa vichwa vyenu, kwa kuwa hamwezi kuufanya hata unywele mmoja kuwa mweupe au mweusi.

你们的话，是，就说是；不是，就说不是；若再多说就是出于那恶者 。」

nǐ men de huà ， shì ， jiù shuō shì ； bú shì ， jiù shuō bú shì ； ruò zài duō shuō jiù shì chū yú nà è zhě 。」

‘Ndiyo’ yenu iwe ‘Ndiyo,’ na ‘Hapana’ yenu iwe ‘Hapana.’ Lolote zaidi ya hili latoka kwa yule mwovu.

「你们听见有话说：『以眼还眼，以牙还牙。』

「 nǐ men tīng jiàn yǒu huà shuō ：『 yǐ yǎn huán yǎn ， yǐ yá huán yá 。』

“Mmesikia kwamba ilinenwa, ‘Jicho kwa jicho na jino kwa jino.’

只是我告诉你们，不要与恶人作对。有人打你的右脸，连左脸也转过来由他打；

zhǐ shì wǒ gào sù nǐ men ， bú yào yǔ è rén zuò duì 。 yǒu rén dǎ nǐ de yòu liǎn ， lián zuǒ liǎn yě zhuǎn guò lái yóu tā dǎ ；

Lakini mimi nawaambia, msishindane na mtu mwovu. Lakini kama mtu akikupiga kwenye shavu la kuume, mgeuzie na la pili pia.

有人想要告你，要拿你的里衣，连外衣也由他拿去；

yǒu rén xiǎng yào gào nǐ ， yào ná nǐ de lǐ yī ， lián wài yī yě yóu tā ná qù ；

Kama mtu akitaka kukushtaki na kuchukua joho lako, mwachie achukue na koti pia.

有人强逼你走一里路，你就同他走二里；

yǒu rén qiáng bī nǐ zǒu yì lǐ lù ， nǐ jiù tóng tā zǒu èr lǐ ；

Kama mtu akikulazimisha kwenda maili moja, nenda naye maili mbili.

有求你的，就给他；有向你借贷的，不可推辞。」

yǒu qiú nǐ de ， jiù gěi tā ； yǒu xiàng nǐ jiè dài de ， bù kě tuī cí 。」

Mpe yeye akuombaye, wala usimgeuzie kisogo yeye atakaye kukukopa.

「你们听见有话说：『当爱你的邻舍，恨你的仇敌。』

「 nǐ men tīng jiàn yǒu huà shuō ：『 dāng ài nǐ de lín shè ， hèn nǐ de chóu dí 。』

“Mmesikia kwamba ilinenwa, ‘Mpende jirani yako na umchukie adui yako.’

只是我告诉你们，要爱你们的仇敌，为那逼迫你们的祷告。

zhī shì wǒ gào sù nǐ men ， yào ài nǐ men de chóu dí ， wèi nà bī pò nǐ men de dǎo gào 。

Lakini ninawaambia: Wapendeni adui zenu na waombeeni wanaowatesa ninyi,

这样就可以作你们天父的儿子；因为他叫日头照好人，也照歹人；降雨给义人，也给不义的人。

zhè yàng jiù kě yǐ zuò nǐ men tiān fù de ér zi ； yīn wèi tā jiào rì tou zhào hǎo rén ， yě zhào dǎi rén ； jiàng yǔ gěi yì rén ， yě gěi bú yì de rén 。

ili mpate kuwa watoto wa Baba yenu aliye mbinguni. Kwa maana yeye huwaangazia jua lake watu waovu na watu wema, naye huwanyeshea mvua wenye haki na wasio haki.

你们若单爱那爱你们的人，有什么赏赐呢？就是税吏不也是这样行吗？

nǐ men ruò dān ài nà ài nǐ men de rén ， yǒu shén me shǎng cì ne ？ jiù shì shuì lì bù yě shì zhè yàng xíng ma ？

Kama mkiwapenda tu wale wanaowapenda, mtapata thawabu gani? Je, hata watoza ushuru hawafanyi hivyo?

你们若单请你弟兄的安，比人有什么长处呢？就是外邦人不也是这样行吗？

nǐ men ruò dān qǐng nǐ dì xiong de ān ， bǐ rén yǒu shén me cháng chù ne ？ jiù shì wài bāng rén bù yě shì zhè yàng xíng ma ？

Nanyi kama mkiwasalimu ndugu zenu tu, je, mnafanya nini zaidi ya wengine? Je, hata watu wasiomjua Mungu, hawafanyi hivyo?

所以，你们要完全，像你们的天父完全一样。」

suǒ yǐ ， nǐ men yào wán quán ， xiàng nǐ men de tiān fù wán quán yí yàng 。」

Kwa hiyo kuweni wakamilifu kama Baba yenu wa mbinguni alivyo mkamilifu.