Mithali 1

以色列王大卫儿子所罗门的箴言：

yǐ sè liè wáng dà wèi ér zi suǒ luó mén de zhēn yán ：

Mithali za Solomoni mwana wa Daudi, mfalme wa Israeli:

要使人晓得智慧和训诲， 分辨通达的言语，

yào shǐ rén xiǎo de zhì huì hé xùn huì ， fēn biàn tōng dá de yán yǔ ，

Kwa kupata hekima na nidhamu; kwa kufahamu maneno ya busara;

使人处事领受智慧、 仁义、公平、正直的训诲，

shǐ rén chǔ shì lǐng shòu zhì huì 、 rén yì 、 gōng píng 、 zhèng zhí de xùn huì ，

kwa kujipatia nidhamu na busara, kufanya lililo sawa, haki na bila kupendelea;

使愚人灵明， 使少年人有知识和谋略，

shǐ yú rén líng míng ， shǐ shào nián rén yǒu zhī shi hé móu lüè ，

huwapa busara wajinga, maarifa na akili kwa vijana;

使智慧人听见，增长学问， 使聪明人得着智谋，

shǐ zhì huì rén tīng jiàn ， zēng zhǎng xué wèn ， shǐ cōng ming rén dé zhe zhì móu ，

wenye hekima na wasikilize nao waongeze elimu yao, wenye kupambanua na wapate mwongozo;

使人明白箴言和譬喻， 懂得智慧人的言词和谜语。

shǐ rén míng bái zhēn yán hé pì yù ， dǒng de zhì huì rén de yán cí hé mí yǔ 。

kwa kufahamu mithali na mifano, misemo na vitendawili vya wenye hekima.

敬畏耶和华是知识的开端； 愚妄人藐视智慧和训诲。

jìng wèi yē hé huá shì zhī shi de kāi duān ； yú wàng rén miǎo shì zhì huì hé xùn huì 。

Kumcha Bwana ndicho chanzo cha maarifa, lakini wapumbavu hudharau hekima na adabu.

我儿，要听你父亲的训诲， 不可离弃你母亲的法则 ；

wǒ ér ， yào tīng nǐ fù qīn de xùn huì ， bù kě lí qì nǐ mǔ qīn de fǎ zé ；

Mwanangu, sikiliza mwongozo wa baba yako, wala usiyaache mafundisho ya mama yako.

因为这要作你头上的华冠， 你项上的金链。

yīn wèi zhè yào zuò nǐ tóu shàng de huá guān ， nǐ xiàng shàng de jīn liàn 。

Hayo yatakuwa taji la maua la neema kichwani pako, na mkufu wa kuipamba shingo yako.

我儿，恶人若引诱你， 你不可随从。

wǒ ér ， è rén ruò yǐn yòu nǐ ， nǐ bù kě suí cóng 。

Mwanangu, kama wenye dhambi wakikushawishi, usikubaliane nao.

他们若说：你与我们同去， 我们要埋伏流人之血， 要蹲伏害无罪之人；

tā men ruò shuō ： nǐ yǔ wǒ men tóng qù ， wǒ men yào mái fú liú rén zhī xuè ， yào dūn fú hài wú zuì zhī rén ；

Kama wakisema, “Twende tufuatane; tukamvizie mtu na kumwaga damu, njoo tukavizie nafsi isiyo na hatia;

我们好像阴间，把他们活活吞下； 他们如同下坑的人， 被我们囫囵吞了；

wǒ men hǎo xiàng yīn jiān ， bǎ tā men huó huó tūn xià ； tā men rú tóng xià kēng de rén ， bèi wǒ men hú lún tūn le ；

tuwameze wakiwa hai kama kaburi, wakiwa wazima kama wale wanaotumbukia shimoni.

我们必得各样宝物， 将所掳来的，装满房屋；

wǒ men bì dé gè yàng bǎo wù ， jiāng suǒ lǔ lái de ， zhuāng mǎn fáng wū ；

Tutapata aina zote za vitu vya thamani na kujaza nyumba zetu kwa nyara.

你与我们大家同分， 我们共用一个囊袋；

nǐ yǔ wǒ men dà jiā tóng fēn ， wǒ men gòng yòng yí gè náng dài ；

Njoo ushirikiane nasi, vitu vyote tutakavyopata tutagawana.”

我儿，不要与他们同行一道， 禁止你脚走他们的路。

wǒ ér ， bú yào yǔ tā men tóng háng yí dào ， jìn zhǐ nǐ jiǎo zǒu tā men de lù 。

Mwanangu, usiandamane nao. Usiweke mguu wako katika njia zao,

因为，他们的脚奔跑行恶； 他们急速流人的血，

yīn wèi ， tā men de jiǎo bēn pǎo xíng è ； tā men jí sù liú rén de xuè ，

kwa kuwa miguu yao hukimbilia kwenye dhambi, ni wepesi kumwaga damu.

好像飞鸟， 网罗设在眼前仍不躲避。

hǎo xiàng fēi niǎo ， wǎng luó shè zài yǎn qián réng bù duǒ bì 。

Tazama ni jinsi gani ilivyo kazi bure kutandaza wavu wakati ndege wote wanakuona!

这些人埋伏，是为自流己血； 蹲伏，是为自害己命。

zhè xiē rén mái fú ， shì wèi zì liú jǐ xuè ； dūn fú ， shì wèi zì hài jǐ mìng 。

Watu hawa huvizia kumwaga damu yao wenyewe; hujivizia tu wenyewe!

凡贪恋财利的，所行之路都是如此； 这贪恋之心乃夺去得财者之命。

fán tān liàn cái lì de ， suǒ xíng zhī lù dōu shì rú cǐ ； zhè tān liàn zhī xīn nǎi duó qù dé cái zhě zhī mìng 。

Huu ndio mwisho wa wote ambao wanajipatia mali kwa hila; huuondoa uhai wa wale wenye mali.

智慧在街市上呼喊， 在宽阔处发声，

zhì huì zài jiē shì shàng hū hǎn ， zài kuān kuò chù fā shēng ，

Hekima huita kwa sauti kuu barabarani, hupaza sauti yake kwenye viwanja vikubwa;

在热闹街头喊叫， 在城门口，在城中发出言语，

zài rè nào jiē tóu hǎn jiào ， zài chéng mén kǒu ， zài chéng zhōng fā chū yán yǔ ，

kwenye makutano ya barabara za mji zenye makelele mengi hupaza sauti, kwenye malango ya mji hutoa hotuba yake:

说：你们愚昧人喜爱愚昧， 亵慢人喜欢亵慢， 愚顽人恨恶知识，要到几时呢？

shuō ： nǐ men yú mèi rén xǐ ài yú mèi ， xiè màn rén xǐ huan xiè màn ， yú wán rén hèn è zhī shi ， yào dào jǐ shí ne ？

“Enyi wajinga, mtangʼangʼania ujinga wenu hadi lini? Mpaka lini wenye mizaha watafurahia mizaha, na wapumbavu kuchukia maarifa?

你们当因我的责备回转； 我要将我的灵浇灌你们， 将我的话指示你们。

nǐ men dāng yīn wǒ de zé bèi huí zhuǎn ； wǒ yào jiāng wǒ de líng jiāo guàn nǐ men ， jiāng wǒ de huà zhǐ shì nǐ men 。

Kama mngekuwa mmeitikia karipio langu, ningekuwa nimemimina roho yangu kwenu na kuwafahamisha maneno yangu.

我呼唤，你们不肯听从； 我伸手，无人理会；

wǒ hū huàn ， nǐ men bù kěn tīng cóng ； wǒ shēn shǒu ， wú rén lǐ huì ；

Lakini kwa kuwa mlinikataa nilipowaita na hakuna yeyote aliyekubali niliponyoosha mkono wangu,

反轻弃我一切的劝戒， 不肯受我的责备。

fǎn qīng qì wǒ yí qiè de quàn jiè ， bù kěn shòu wǒ de zé bèi 。

kwa kuwa mliyapuuza mashauri yangu yote na hamkukubali karipio langu,

你们遭灾难，我就发笑； 惊恐临到你们，我必嗤笑。

nǐ men zāo zāi nàn ， wǒ jiù fā xiào ； jīng kǒng lín dào nǐ men ， wǒ bì chī xiào 。

mimi nami nitawacheka katika maafa yenu, nitawadhihaki wakati janga litawapata:

惊恐临到你们，好像狂风； 灾难来到，如同暴风； 急难痛苦临到你们身上。

jīng kǒng lín dào nǐ men ， hǎo xiàng kuáng fēng ； zāi nàn lái dào ， rú tóng bào fēng ； jí nán tòng kǔ lín dào nǐ men shēn shàng 。

wakati janga litawapata kama tufani, wakati maafa yatawazoa kama upepo wa kisulisuli, wakati dhiki na taabu zitawalemea.

那时，你们必呼求我，我却不答应， 恳切地寻找我，却寻不见。

nà shí ， nǐ men bì hū qiú wǒ ， wǒ què bù dā ying ， kěn qiè dì xún zhǎo wǒ ， què xún bú jiàn 。

“Ndipo watakaponiita lakini sitawajibu; watanitafuta lakini hawatanipata.

因为，你们恨恶知识， 不喜爱敬畏耶和华，

yīn wèi ， nǐ men hèn è zhī shi ， bù xǐ ài jìng wèi yē hé huá ，

Kwa kuwa walichukia maarifa, wala hawakuchagua kumcha Bwana,

不听我的劝戒， 藐视我一切的责备，

bù tīng wǒ de quàn jiè ， miǎo shì wǒ yí qiè de zé bèi ，

kwa kuwa hawakukubali mashauri yangu, na kukataa maonyo yangu,

所以必吃自结的果子， 充满自设的计谋。

suǒ yǐ bì chī zì jié de guǒ zǐ ， chōng mǎn zì shè de jì móu 。

watakula matunda ya njia zao, na watashibishwa matunda ya hila zao.

愚昧人背道，必杀己身； 愚顽人安逸，必害己命。

yú mèi rén bèi dào ， bì shā jǐ shēn ； yú wán rén ān yì ， bì hài jǐ mìng 。

Kwa kuwa ukaidi wa wajinga utawaua, nako kuridhika kwa wajinga kutawaangamiza.

惟有听从我的，必安然居住， 得享安静，不怕灾祸。

wéi yǒu tīng cóng wǒ de ， bì ān rán jū zhù ， dé xiǎng ān jìng ， bú pà zāi huò 。

Lakini yeyote anisikilizaye ataishi kwa usalama, atatulia, bila kuwa na hofu ya madhara.”