Mithali 25

以下也是所罗门的箴言，是犹大王希西家的人所誊录的。

yǐ xià yě shì suǒ luó mén de zhēn yán ， shì yóu dà wáng xī xī jiā de rén suǒ téng lù de 。

Hizi ni mithali zaidi za Solomoni, zilizonakiliwa na watu wa Hezekia mfalme wa Yuda:

将事隐秘乃 神的荣耀； 将事察清乃君王的荣耀。

jiāng shì yǐn mì nǎi shén de róng yào ； jiāng shì chá qīng nǎi jūn wáng de róng yào 。

Ni Utukufu wa Mungu kuficha jambo, bali ni utukufu wa wafalme kuchunguza jambo.

天之高，地之厚， 君王之心也测不透。

tiān zhī gāo ， dì zhī hòu ， jūn wáng zhī xīn yě cè bú tòu 。

Kama mbingu zilivyo juu na nchi ilivyo chini, ndivyo ambavyo mioyo ya wafalme haichunguziki.

除去银子的渣滓就有银子出来， 银匠能以做器皿。

chú qù yín zi de zhā zǐ jiù yǒu yín zi chū lái ， yín jiàng néng yǐ zuò qì mǐn 。

Ondoa takataka kwenye madini ya fedha, nako ndani yake kutatokea chombo cha mfua fedha.

除去王面前的恶人， 国位就靠公义坚立。

chú qù wáng miàn qián de è rén ， guó wèi jiù kào gōng yì jiān lì 。

Ondoa waovu mbele ya mfalme, nacho kiti chake cha enzi kitaimarishwa kwa njia ya haki.

不要在王面前妄自尊大； 不要在大人的位上站立。

bú yào zài wáng miàn qián wàng zì zūn dà ； bú yào zài dà rén de wèi shàng zhàn lì 。

Usijikweze mwenyewe mbele ya mfalme, wala usidai nafasi miongoni mwa watu wakuu;

宁可有人说：请你上来， 强如在你觐见的王子面前叫你退下。

nìng kě yǒu rén shuō ： qǐng nǐ shàng lái ， qiáng rú zài nǐ jìn jiàn de wáng zǐ miàn qián jiào nǐ tuì xià 。

ni afadhali yeye akuambie, “Njoo huku juu,” kuliko yeye kukuaibisha mbele ya mkuu. Kile ulichokiona kwa macho yako

不要冒失出去与人争竞， 免得至终被他羞辱， 你就不知道怎样行了。

bú yào mào shi chū qù yǔ rén zhēng jìng ， miǎn de zhì zhōng bèi tā xiū rǔ ， nǐ jiù bù zhī dào zěn yàng xíng le 。

usiharakishe kukipeleka mahakamani, maana utafanya nini mwishoni kama jirani yako atakuaibisha?

你与邻舍争讼， 要与他一人辩论， 不可泄漏人的密事，

nǐ yǔ lín shè zhēng sòng ， yào yǔ tā yì rén biàn lùn ， bù kě xiè lòu rén de mì shì ，

Kama ukifanya shauri na jirani yako, usisaliti siri ya mtu mwingine,

恐怕听见的人骂你， 你的臭名就难以脱离。

kǒng pà tīng jiàn de rén mà nǐ ， nǐ de chòu míng jiù nán yǐ tuō lí 。

ama yeye aisikiaye aweza kukuaibisha na kamwe sifa yako mbaya haitaondoka.

一句话说得合宜， 就如金苹果在银网子里。

yí jù huà shuō dé hé yí ， jiù rú jīn píng guǒ zài yín wǎng zǐ lǐ 。

Neno lisemwalo kwa wakati ufaao ni kama matunda ya mtofaa ya dhahabu yaliyowekwa kwenye vijalizo vya fedha.

智慧人的劝戒，在顺从的人耳中， 好像金耳环和精金的妆饰。

zhì huì rén de quàn jiè ， zài shùn cóng de rén ěr zhōng ， hǎo xiàng jīn ěr huán hé jīng jīn de zhuāng shì 。

Kama vile kipuli cha dhahabu au pambo la dhahabu safi, ndivyo lilivyo karipio la mtu mwenye hekima kwa sikio lisikilizalo.

忠信的使者叫差他的人心里舒畅， 就如在收割时有冰雪的凉气。

zhōng xìn de shǐ zhě jiào chà tā de rén xīn lǐ shū chàng ， jiù rú zài shōu gē shí yǒu bīng xuě de liáng qì 。

Kama vile ubaridi wa theluji wakati wa mavuno ndivyo alivyo mjumbe mwaminifu kwa wale wamtumao, huburudisha roho za bwana zake.

空夸赠送礼物的， 好像无雨的风云。

kōng kuā zèng sòng lǐ wù de ， hǎo xiàng wú yǔ de fēng yún 。

Kama vile mawingu na upepo pasipo mvua ndivyo alivyo mtu ajisifuye kwa zawadi ambazo hatoi.

恒常忍耐可以劝动君王； 柔和的舌头能折断骨头。

héng cháng rěn nài kě yǐ quàn dòng jūn wáng ； róu hé de shé tou néng zhé duàn gǔ tou 。

Kwa njia ya uvumilivu mtawala aweza kushawishiwa, nao ulimi laini waweza kuvunja mfupa.

你得了蜜吗？只可吃够而已， 恐怕你过饱就呕吐出来。

nǐ dé le mì ma ？ zhī kě chī gòu ér yǐ ， kǒng pà nǐ guò bǎo jiù ǒu tǔ chū lái 。

Ukipata asali, kula kiasi tu cha kukutosha, ukila zaidi, utatapika.

你的脚要少进邻舍的家， 恐怕他厌烦你，恨恶你。

nǐ de jiǎo yào shǎo jìn lín shè de jiā ， kǒng pà tā yàn fán nǐ ， hèn è nǐ 。

Ingiza mguu wako nyumbani kwa jirani yako mara chache, ukizidisha, atakukinai na atakuchukia.

作假见证陷害邻舍的， 就是大槌，是利刀，是快箭。

zuò jiǎ jiàn zhèng xiàn hài lín shè de ， jiù shì dà chuí ， shì lì dāo ， shì kuài jiàn 。

Kama vile rungu au upanga au mshale mkali ndivyo alivyo mtu atoaye ushuhuda wa uongo dhidi ya jirani yake.

患难时倚靠不忠诚的人， 好像破坏的牙，错骨缝的脚。

huàn nán shí yǐ kào bù zhōng chéng de rén ， hǎo xiàng pò huài de yá ， cuò gǔ fèng de jiǎo 。

Kama vile jino bovu au mguu uliolemaa, ndivyo ilivyo kumtegemea mtu asiye mwaminifu wakati wa shida.

对伤心的人唱歌， 就如冷天脱衣服， 又如硷上倒醋。

duì shāng xīn de rén chàng gē ， jiù rú lěng tiān tuō yī fu ， yòu rú jiǎn shàng dǎo cù 。

Kama vile avuaye mavazi siku ya baridi, au kama siki iliyomwagwa juu ya magadi, ndivyo alivyo yeye amuimbiaye nyimbo mtu mwenye moyo mzito.

你的仇敌若饿了，就给他饭吃； 若渴了，就给他水喝；

nǐ de chóu dí ruò è le ， jiù gěi tā fàn chī ； ruò kě le ， jiù gěi tā shuǐ hē ；

Kama adui yako ana njaa, mpe chakula ale; kama ana kiu, mpe maji anywe.

因为，你这样行就是把炭火堆在他的头上； 耶和华也必赏赐你。

yīn wèi ， nǐ zhè yàng xíng jiù shì bǎ tàn huǒ duī zài tā de tóu shàng ； yē hé huá yě bì shǎng cì nǐ 。

Kwa kufanya hivyo, unaweka makaa ya moto yanayowaka kichwani pake, naye Bwana atakupa thawabu.

北风生雨， 谗谤人的舌头也生怒容。

běi fēng shēng yǔ ， chán bàng rén de shé tou yě shēng nù róng 。

Kama vile upepo wa kaskazini uletavyo mvua, ndivyo ulimi usingiziao uletavyo uso wa hasira.

宁可住在房顶的角上， 不在宽阔的房屋与争吵的妇人同住。

nìng kě zhù zài fáng dǐng de jiǎo shàng ， bú zài kuān kuò de fáng wū yǔ zhēng chǎo de fù rén tóng zhù 。

Ni afadhali kuishi pembeni mwa paa la nyumba, kuliko kuishi nyumba moja na mke mgomvi.

有好消息从远方来， 就如拿凉水给口渴的人喝。

yǒu hǎo xiāo xī cóng yuǎn fāng lái ， jiù rú ná liáng shuǐ gěi kǒu kě de rén hē 。

Kama vile maji baridi kwa nafsi iliyochoka ndivyo zilivyo habari njema kutoka nchi ya mbali.

义人在恶人面前退缩， 好像趟浑之泉，弄浊之井。

yì rén zài è rén miàn qián tuì suō ， hǎo xiàng tàng hún zhī quán ， nòng zhuó zhī jǐng 。

Kama vile chemchemi iliyotibuliwa matope au kisima kilichotiwa taka ndivyo alivyo mtu mwenye haki akishiriki na waovu.

吃蜜过多是不好的； 考究自己的荣耀也是可厌的。

chī mì guò duō shì bù hǎo de ； kǎo jiū zì jǐ de róng yào yě shì kě yàn de 。

Si vyema kula asali nyingi sana, wala si heshima kujitafutia heshima yako mwenyewe.

人不制伏自己的心， 好像毁坏的城邑没有墙垣。

rén bú zhì fú zì jǐ de xīn ， hǎo xiàng huǐ huài de chéng yì méi yǒu qiáng yuán 。

Kama vile mji ambao kuta zake zimebomoka ndivyo alivyo mtu ambaye hawezi kujitawala mwenyewe.