Mithali 24

你不要嫉妒恶人， 也不要起意与他们相处；

nǐ bú yào jí dù è rén ， yě bú yào qǐ yì yǔ tā men xiāng chǔ ；

Usiwaonee wivu watu waovu, usitamani ushirika nao;

因为，他们的心图谋强暴， 他们的口谈论奸恶。

yīn wèi ， tā men de xīn tú móu qiáng bào ， tā men de kǒu tán lùn jiān è 。

kwa maana mioyo yao hupanga mambo ya jeuri, nayo midomo yao husema juu ya kuleta madhara.

房屋因智慧建造， 又因聪明立稳；

fáng wū yīn zhì huì jiàn zào ， yòu yīn cōng ming lì wěn ；

Kwa hekima nyumba hujengwa, nayo kwa njia ya ufahamu huimarishwa

其中因知识充满各样美好宝贵的财物。

qí zhōng yīn zhī shi chōng mǎn gè yàng měi hǎo bǎo guì de cái wù 。

kwa njia ya maarifa vyumba vyake hujazwa vitu vya thamani na vya kupendeza.

智慧人大有能力； 有知识的人力上加力。

zhì huì rén dà yǒu néng lì ； yǒu zhī shi de rén lì shàng jiā lì 。

Mtu mwenye hekima ana uwezo mkubwa, naye mtu mwenye maarifa huongeza nguvu,

你去打仗，要凭智谋； 谋士众多，人便得胜。

nǐ qù dǎ zhàng ， yào píng zhì móu ； móu shì zhòng duō ， rén biàn dé shèng 。

kwa kufanya vita unahitaji uongozi na kwa ushindi washauri wengi.

智慧极高，非愚昧人所能及， 所以在城门内不敢开口。

zhì huì jí gāo ， fēi yú mèi rén suǒ néng jí ， suǒ yǐ zài chéng mén nèi bù gǎn kāi kǒu 。

Hekima i juu mno kwa mpumbavu, katika kusanyiko langoni hana lolote la kusema.

设计作恶的， 必称为奸人。

shè jì zuò è de ， bì chēng wéi jiān rén 。

Yeye apangaye mabaya atajulikana kama mtu wa hila.

愚妄人的思念乃是罪恶； 亵慢者为人所憎恶。

yú wàng rén de sī niàn nǎi shì zuì è ； xiè màn zhě wèi rén suǒ zēng wù 。

Mipango ya upumbavu ni dhambi, watu huchukizwa na mwenye dhihaka.

你在患难之日若胆怯， 你的力量就微小。

nǐ zài huàn nàn zhī rì ruò dǎn qiè ， nǐ de lì liang jiù wēi xiǎo 。

Ukikata tamaa wakati wa taabu, jinsi gani nguvu zako ni kidogo!

人被拉到死地，你要解救； 人将被杀，你须拦阻。

rén bèi lā dào sǐ dì ， nǐ yào jiě jiù ； rén jiāng bèi shā ， nǐ xū lán zǔ 。

Okoa wale wanaoongozwa kwenye kifo; wazuie wote wanaojikokota kuelekea machinjoni.

你若说：这事我未曾知道， 那衡量人心的岂不明白吗？ 保守你命的岂不知道吗？ 他岂不按各人所行的报应各人吗？

nǐ ruò shuō ： zhè shì wǒ wèi céng zhī dào ， nà héng liáng rén xīn de qǐ bù míng bai ma ？ bǎo shǒu nǐ mìng de qǐ bù zhī dào ma ？ tā qǐ bú àn gè rén suǒ xíng de bào yìng gè rén ma ？

Kama mkisema, “Lakini hatukujua lolote kuhusu hili,” je, yule apimaye mioyo halitambui hili? Je, yule awalindaye maisha yenu halijui hili? Je, hatamlipa kila mtu kulingana na aliyotenda?

我儿，你要吃蜜，因为是好的； 吃蜂房下滴的蜜便觉甘甜。

wǒ ér ， nǐ yào chī mì ， yīn wèi shì hǎo de ； chī fēng fáng xià dī de mì biàn jué gān tián 。

Ule asali mwanangu, kwa kuwa ni nzuri; asali kutoka kwenye sega ni tamu kwa kuonja.

你心得了智慧，也必觉得如此。 你若找着，至终必有善报； 你的指望也不致断绝。

nǐ xīn dé le zhì huì ， yě bì jué de rú cǐ 。 nǐ ruò zhǎo zháo ， zhì zhōng bì yǒu shàn bào ； nǐ de zhǐ wàng yě bú zhì duàn jué 。

Ujue pia kwamba hekima ni tamu kwa nafsi yako, kama ukiipata, kuna matumaini kwako ya siku zijazo, nalo tumaini lako halitakatiliwa mbali.

你这恶人，不要埋伏攻击义人的家； 不要毁坏他安居之所。

nǐ zhè è rén ， bú yào mái fú gōng jī yì rén de jiā ； bú yào huǐ huài tā ān jū zhī suǒ 。

Usivizie kama haramia afanyavyo ili kuyashambulia makao ya mwenye haki, wala usiyavamie makazi yake,

因为，义人虽七次跌倒，仍必兴起； 恶人却被祸患倾倒。

yīn wèi ， yì rén suī qī cì diē dǎo ， réng bì xīng qǐ ； è rén què bèi huò huàn qīng dǎo 。

Kwa maana ingawa mtu mwenye haki huanguka mara saba, huinuka tena, lakini waovu huangushwa chini na maafa.

你仇敌跌倒，你不要欢喜； 他倾倒，你心不要快乐；

nǐ chóu dí diē dǎo ， nǐ bú yào huān xǐ ； tā qīng dǎo ， nǐ xīn bú yào kuài lè ；

Usitazame kwa kufurahia adui yako aangukapo; wakati ajikwaapo, usiruhusu moyo wako ushangilie.

恐怕耶和华看见就不喜悦， 将怒气从仇敌身上转过来。

kǒng pà yē hé huá kàn jiàn jiù bù xǐ yuè ， jiāng nù qì cóng chóu dí shēn shang zhuǎn guò lái 。

Bwana asije akaona na kuchukia akaiondoa ghadhabu yake mbali naye.

不要为作恶的心怀不平， 也不要嫉妒恶人；

bú yào wèi zuò è de xīn huái bù píng ， yě bú yào jí dù è rén ；

Usikasirike kwa sababu ya watu wabaya wala usiwaonee wivu waovu,

因为，恶人终不得善报； 恶人的灯也必熄灭。

yīn wèi ， è rén zhōng bù dé shàn bào ； è rén de dēng yě bì xī miè 。

kwa maana mtu mbaya hana tumaini la siku zijazo, nayo taa ya waovu itazimwa.

我儿，你要敬畏耶和华与君王， 不要与反复无常的人结交，

wǒ ér ， nǐ yào jìng wèi yē hé huá yǔ jūn wáng ， bú yào yǔ fǎn fù wú cháng de rén jié jiāo ，

Mwanangu, mche Bwana na mfalme, wala usijiunge na waasi,

因为他们的灾难必忽然而起。 耶和华与君王所施行的毁灭， 谁能知道呢？

yīn wèi tā men de zāi nàn bì hū rán ér qǐ 。 yē hé huá yǔ jūn wáng suǒ shī xíng de huǐ miè ， shuí néng zhī dào ne ？

kwa maana hao wawili watatuma maangamizi ya ghafula juu yao, naye ni nani ajuaye maafa wawezayo kuleta?

以下也是智慧人的箴言： 审判时看人情面是不好的。

yǐ xià yě shì zhì huì rén de zhēn yán ： shěn pàn shí kàn rén qíng miàn shì bù hǎo de 。

Hii pia ni misemo ya wenye hekima: Kuonyesha upendeleo katika hukumu si vyema:

对恶人说「你是义人」的， 这人万民必咒诅，列邦必憎恶。

duì è rén shuō 「 nǐ shì yì rén 」 de ， zhè rén wàn mín bì zhòu zǔ ， liè bāng bì zēng wù 。

Yeyote amwambiaye mwenye hatia, “Wewe huna hatia,” Kabila zitamlaani na mataifa yatamkana.

责备恶人的，必得喜悦； 美好的福也必临到他。

zé bèi è rén de ， bì dé xǐ yuè ； měi hǎo de fú yě bì lín dào tā 。

Bali itakuwa vyema kwa wale watakaowatia hatiani wenye hatia, nazo baraka tele zitawajilia juu yao.

应对正直的，犹如与人亲嘴。

yìng duì zhèng zhí de ， yóu rú yǔ rén qīn zuǐ 。

Jawabu la uaminifu ni kama busu la midomoni.

你要在外头预备工料， 在田间办理整齐， 然后建造房屋。

nǐ yào zài wài tou yù bèi gōng liào ， zài tián jiān bàn lǐ zhěng qí ， rán hòu jiàn zào fáng wū 。

Maliza kazi zako za nje, nawe uweke mashamba yako tayari, baada ya hayo, jenga nyumba yako.

不可无故作见证陷害邻舍， 也不可用嘴欺骗人。

bù kě wú gù zuò jiàn zhèng xiàn hài lín shè ， yě bù kě yòng zuǐ qī piàn rén 。

Usishuhudie dhidi ya jirani yako bila sababu, au kutumia midomo yako kudanganya.

不可说：人怎样待我，我也怎样待他； 我必照他所行的报复他。

bù kě shuō ： rén zěn yàng dài wǒ ， wǒ yě zěn yàng dài tā ； wǒ bì zhào tā suǒ xíng de bào fù tā 。

Usiseme, “Nitamtenda kama alivyonitenda mimi; nitamlipiza mtu yule kwa kile alichonitendea.”

我经过懒惰人的田地、 无知人的葡萄园，

wǒ jīng guò lǎn duò rén de tián dì 、 wú zhī rén de pú tao yuán ，

Nilipita karibu na shamba la mvivu, karibu na shamba la mizabibu la mtu asiye na akili,

荆棘长满了地皮， 刺草遮盖了田面， 石墙也坍塌了。

jīng jí zhǎng mǎn le dì pí ， cì cǎo zhē gài le tián miàn ， shí qiáng yě tān tā le 。

miiba ilikuwa imeota kila mahali, ardhi ilikuwa imefunikwa na magugu, na ukuta wa mawe ulikuwa umebomoka.

我看见就留心思想； 我看着就领了训诲。

wǒ kàn jiàn jiù liú xīn sī xiǎng ； wǒ kàn zhe jiù lǐng le xùn huì 。

Nikatafakari moyoni mwangu lile nililoliona, nami nikajifunza somo kutokana na niliyoyaona:

再睡片时，打盹片时， 抱着手躺卧片时，

zài shuì piàn shí ， dǎ dǔn piàn shí ， bào zhuó shǒu tǎng wò piàn shí ，

Bado kulala kidogo, kusinzia kidogo, bado kukunja mikono kidogo upate kupumzika:

你的贫穷就必如强盗速来， 你的缺乏仿佛拿兵器的人来到。

nǐ de pín qióng jiù bì rú qiáng dào sù lái ， nǐ de quē fá fǎng fú ná bīng qì de rén lái dào 。

hivyo umaskini utakuja juu yako kama mnyangʼanyi, na kupungukiwa kutakujia kama mtu mwenye silaha.