Kutoka 21

「你在百姓面前所要立的典章是这样：

「 nǐ zài bǎi xìng miàn qián suǒ yào lì de diǎn zhāng shì zhè yàng ：

“Hizi ndizo sheria utakazoweka mbele ya Waisraeli:

你若买希伯来人作奴仆，他必服事你六年；第七年他可以自由，白白地出去。

nǐ ruò mǎi xī bó lái rén zuò nú pú ， tā bì fú shì nǐ liù nián ； dì qī nián tā kě yǐ zì yóu ， bái bái dì chū qù 。

“Kama ukimnunua mtumwa wa Kiebrania, atakutumikia kwa miaka sita. Lakini katika mwaka wa saba, atakuwa huru naye atakwenda zake pasipo kulipa chochote.

他若孤身来就可以孤身去；他若有妻，他的妻就可以同他出去。

tā ruò gū shēn lái jiù kě yǐ gū shēn qù ； tā ruò yǒu qī ， tā de qī jiù kě yǐ tóng tā chū qù 。

Kama akija peke yake, atakwenda huru peke yake, lakini kama akija na mke, ataondoka pamoja naye.

他主人若给他妻子，妻子给他生了儿子或女儿，妻子和儿女要归主人，他要独自出去。

tā zhǔ rén ruò gěi tā qī zǐ ， qī zǐ gěi tā shēng le ér zi huò nǚ ér ， qī zǐ hé ér nǚ yào guī zhǔ rén ， tā yào dú zì chū qù 。

Kama bwana wake alimpatia mke naye akamzalia wana au binti, mwanamke pamoja na watoto wake watakuwa mali ya bwana wake na huyo mwanaume ataondoka peke yake.

倘或奴仆明说：『我爱我的主人和我的妻子儿女，不愿意自由出去。』

tǎng huò nú pú míng shuō ：『 wǒ ài wǒ de zhǔ rén hé wǒ de qī zǐ ér nǚ ， bú yuàn yì zì yóu chū qù 。』

“Lakini kama mtumishi akisema, ‘Ninampenda bwana wangu, mke wangu pamoja na watoto na sitaki kuwa huru,’

他的主人就要带他到审判官 那里，又要带他到门前，靠近门框，用锥子穿他的耳朵，他就永远服事主人。

tā de zhǔ rén jiù yào dài tā dào shěn pàn guān nà lǐ ， yòu yào dài tā dào mén qián ， kào jìn mén kuàng ， yòng zhuī zǐ chuān tā de ěr duo ， tā jiù yǒng yuǎn fú shì zhǔ rén 。

ndipo bwana wake atakapolazimika kumpeleka mbele ya waamuzi. Kisha atampeleka kwenye mlango au kizingiti na kutoboa sikio lake kwa shazia. Naye atamtumikia bwana wake maisha yake yote.

「人若卖女儿作婢女，婢女不可像男仆那样出去。

「 rén ruò mài nǚ ér zuò bì nǚ ， bì nǚ bù kě xiàng nán pú nà yàng chū qù 。

“Kama mtu akimuuza binti yake kuwa mtumwa, hataachwa huru kama watumwa wa kiume waachiwavyo.

主人选定她归自己，若不喜欢她，就要许她赎身；主人既然用诡诈待她，就没有权柄卖给外邦人。

zhǔ rén xuǎn dìng tā guī zì jǐ ， ruò bù xǐ huan tā ， jiù yào xǔ tā shú shēn ； zhǔ rén jì rán yòng guǐ zhà dài tā ， jiù méi yǒu quán bǐng mài gěi wài bāng rén 。

Kama hakumpendeza bwana wake aliyemchagua, huyo bwana atamwacha akombolewe. Hatakuwa na haki ya kumuuza kwa wageni, kwa sababu huyo bwana atakuwa amekosa uaminifu.

主人若选定她给自己的儿子，就当待她如同女儿。

zhǔ rén ruò xuǎn dìng tā gěi zì jǐ de ér zi ， jiù dāng dài tā rú tóng nǚ ér 。

Kama akimchagua aolewe na mwanawe, ni lazima ampe haki za kuwa binti yake.

若另娶一个，那女子的吃食、衣服，并好合的事，仍不可减少。

ruò lìng qǔ yí gè ， nà nǚ zǐ de chī shí 、 yī fu ， bìng hǎo hé de shì ， réng bù kě jiǎn shǎo 。

Ikiwa huyo mwana aliyeozwa mtumwa mwanamke ataoa mwanamke mwingine, ni lazima aendelee kumtosheleza huyo mke wa kwanza kwa chakula, mavazi na haki zote za ndoa.

若不向她行这三样，她就可以不用钱赎，白白地出去。」

ruò bú xiàng tā xíng zhè sān yàng ， tā jiù kě yǐ bú yòng qián shú ， bái bái dì chū qù 。」

Iwapo hatamtosheleza kwa mambo hayo matatu, huyo mke wa kwanza ataondoka na kuwa huru bila malipo yoyote ya fedha.

「打人以致打死的，必要把他治死。

「 dǎ rén yǐ zhì dǎ sǐ de ， bì yào bǎ tā zhì sǐ 。

“Yeyote ampigaye mtu na kumuua ni lazima auawe hakika.

人若不是埋伏着杀人，乃是 神交在他手中，我就设下一个地方，他可以往那里逃跑。

rén ruò bú shì mái fú zhe shā rén ， nǎi shì shén jiāo zài tā shǒu zhōng ， wǒ jiù shè xià yí gè dì fāng ， tā kě yǐ wǎng nà lǐ táo pǎo 。

Hata hivyo, kama hakumuua kwa makusudi, lakini Mungu akaruhusu itendeke, basi atakimbilia mahali nitakapomchagulia.

人若任意用诡计杀了他的邻舍，就是逃到我的坛那里，也当捉去把他治死。

rén ruò rèn yì yòng guǐ jì shā le tā de lín shè ， jiù shì táo dào wǒ de tán nà lǐ ， yě dāng zhuō qù bǎ tā zhì sǐ 。

Lakini kama mtu akipanga na kumuua mwingine kwa makusudi, mwondoe katika madhabahu yangu na kumuua.

「打父母的，必要把他治死。

「 dǎ fù mǔ de ， bì yào bǎ tā zhì sǐ 。

“Yeyote amshambuliaye baba yake au mama yake ni lazima auawe.

「拐带人口，或是把人卖了，或是留在他手下，必要把他治死。

「 guǎi dài rén kǒu ， huò shì bǎ rén mài le ， huò shì liú zài tā shǒu xià ， bì yào bǎ tā zhì sǐ 。

“Yeyote amtekaye nyara mwingine akamuuza au akamweka kwake, akikamatwa ni lazima auawe.

「咒骂父母的，必要把他治死。

「 zhòu mà fù mǔ de ， bì yào bǎ tā zhì sǐ 。

“Yeyote atakayemlaani baba yake au mama yake ni lazima auawe.

「人若彼此相争，这个用石头或是拳头打那个，尚且不至于死，不过躺卧在床，

「 rén ruò bǐ cǐ xiāng zhēng ， zhè ge yòng shí tou huò shì quán tou dǎ nà ge ， shàng qiě bú zhì yú sǐ ， bú guò tǎng wò zài chuáng ，

“Kama watu wakigombana na mmoja akimpiga mwingine kwa jiwe au kwa ngumi yake na hakufa bali akaugua na kulala kitandani,

若再能起来扶杖而出，那打他的可算无罪；但要将他耽误的工夫用钱赔补，并要将他全然医好。

ruò zài néng qǐ lái fú zhàng ér chū ， nà dǎ tā de kě suàn wú zuì ； dàn yào jiāng tā dān wù de gōng fū yòng qián péi bǔ ， bìng yào jiāng tā quán rán yī hǎo 。

yule aliyempiga ngumi hatahesabiwa kuwa na hatia kama mwenzake ataamka na kujikongoja kwa fimbo yake, lakini hata hivyo, ni lazima amlipe fidia ya muda wake aliopoteza na awajibike mpaka apone kabisa.

「人若用棍子打奴仆或婢女，立时死在他的手下，他必要受刑。

「 rén ruò yòng gùn zi dǎ nú pú huò bì nǚ ， lì shí sǐ zài tā de shǒu xià ， tā bì yào shòu xíng 。

“Kama mtu akimpiga mtumwa wake wa kiume au wa kike kwa fimbo na mtumwa huyo akafa papo hapo, ni lazima aadhibiwe

若过一两天才死，就可以不受刑，因为是用钱买的。

ruò guò yì liǎng tiān cái sǐ ， jiù kě yǐ bú shòu xíng ， yīn wèi shì yòng qián mǎi de 。

lakini ikiwa mtumwa ataamka baada ya siku moja au mbili, hataadhibiwa, kwa sababu yule mtumwa ni mali yake.

「人若彼此争斗，伤害有孕的妇人，甚至坠胎，随后却无别害，那伤害她的，总要按妇人的丈夫所要的，照审判官所断的，受罚。

「 rén ruò bǐ cǐ zhēng dòu ， shāng hài yǒu yùn de fù rén ， shèn zhì zhuì tāi ， suí hòu què wú bié hài ， nà shāng hài tā de ， zǒng yào àn fù rén de zhàng fu suǒ yào de ， zhào shěn pàn guān suǒ duàn de ， shòu fá 。

“Ikiwa watu wawili wanapigana na wakamuumiza mwanamke mjamzito, naye akazaa kabla ya wakati lakini hakuna majeraha makubwa, mhalifu atatozwa mali kiasi cha madai ya mume wa yule mwanamke, na jinsi mahakama itakavyoamua.

若有别害，就要以命偿命，

ruò yǒu bié hài ， jiù yào yǐ mìng cháng mìng ，

Lakini kukiwa na jeraha kubwa, ni lazima ulipe uhai kwa uhai,

以眼还眼，以牙还牙，以手还手，以脚还脚，

yǐ yǎn huán yǎn ， yǐ yá huán yá ， yǐ shǒu huán shǒu ， yǐ jiǎo hái jiǎo ，

jicho kwa jicho, jino kwa jino, mkono kwa mkono, mguu kwa mguu,

以烙还烙，以伤还伤，以打还打。

yǐ lào hái lào ， yǐ shāng hái shāng ， yǐ dǎ hái dǎ 。

kuchomwa moto kwa kuchomwa moto, jeraha kwa jeraha, mchubuko kwa mchubuko.

「人若打坏了他奴仆或是婢女的一只眼，就要因他的眼放他去得以自由。

「 rén ruò dǎ huài le tā nú pú huò shì bì nǚ de yì zhī yǎn ， jiù yào yīn tā de yǎn fàng tā qù dé yǐ zì yóu 。

“Ikiwa mtu atampiga mtumwa mwanaume au mwanamke kwenye jicho na kuliharibu, ni lazima amwache huru yule mtumwa kama fidia ya hilo jicho.

若打掉了他奴仆或是婢女的一个牙，就要因他的牙放他去得以自由。」

ruò dǎ diào le tā nú pú huò shì bì nǚ de yí gè yá ， jiù yào yīn tā de yá fàng tā qù dé yǐ zì yóu 。」

Kama akimvunja jino mtumwa wa kiume au wa kike, ni lazima amwache huru huyo mtumwa kwa kufidia hilo jino.

「牛若触死男人或是女人，总要用石头打死那牛，却不可吃它的肉；牛的主人可算无罪。

「 niú ruò chù sǐ nán rén huò shì nǚ rén ， zǒng yào yòng shí tou dǎ sǐ nà niú ， què bù kě chī tā de ròu ； niú de zhǔ rén kě suàn wú zuì 。

“Kama fahali akimuua mwanaume au mwanamke kwa kumpiga kwa pembe, fahali huyo ni lazima auawe kwa kupigwa mawe, na nyama yake haitaliwa. Lakini mwenye fahali huyo hatawajibika.

倘若那牛素来是触人的，有人报告了牛主，他竟不把牛拴着，以致把男人或是女人触死，就要用石头打死那牛，牛主也必治死。

tǎng ruò nà niú sù lái shì chù rén de ， yǒu rén bào gào le niú zhǔ ， tā jìng bù bǎ niú shuān zhe ， yǐ zhì bǎ nán rén huò shì nǚ rén chù sǐ ， jiù yào yòng shí tou dǎ sǐ nà niú ， niú zhǔ yě bì zhì sǐ 。

Lakini hata hivyo, ikiwa huyo fahali amekuwa na tabia ya kupiga kwa pembe, na mwenyewe ameonywa na hakutaka kumfungia naye akamuua mwanaume au mwanamke, huyo fahali ni lazima auawe kwa mawe na mwenye fahali pia auawe.

若罚他赎命的价银，他必照所罚的赎他的命。

ruò fá tā shú mìng de jià yín ， tā bì zhào suǒ fá de shú tā de mìng 。

Lakini ikiwa malipo yatatakiwa kwake, basi anaweza kulipa kinachodaiwa ili kuukomboa uhai wake.

牛无论触了人的儿子或是女儿，必照这例办理。

niú wú lùn chù le rén de ér zi huò shì nǚ ér ， bì zhào zhè lì bàn lǐ 。

Sheria hii pia itatumika ikiwa fahali atampiga kwa pembe mwana au binti.

牛若触了奴仆或是婢女，必将银子三十舍客勒给他们的主人，也要用石头把牛打死。

niú ruò chù le nú pú huò shì bì nǚ ， bì jiāng yín zi sān shí shè kè lè gěi tā men de zhǔ rén ， yě yào yòng shí tou bǎ niú dǎ sǐ 。

Ikiwa fahali atampiga mtumwa wa kike au wa kiume, mwenye fahali atalipa shekeli thelathini za fedha kwa bwana mwenye mtumwa, na fahali ni lazima auawe kwa mawe.

「人若敞着井口，或挖井不遮盖，有牛或驴掉在里头，

「 rén ruò chǎng zhe jǐng kǒu ， huò wā jǐng bù zhē gài ， yǒu niú huò lǘ diào zài lǐ tou ，

“Kama mtu akiacha shimo wazi, ama akachimba shimo kisha asilifukie, na ngʼombe au punda akatumbukia ndani yake,

井主要拿钱赔还本主人，死牲畜要归自己。

jǐng zhǔ yào ná qián péi huán běn zhǔ rén ， sǐ shēng chù yào guī zì jǐ 。

mwenye shimo ni lazima alipe hasara iliyotokea; ni lazima amlipe mwenye mnyama. Mnyama aliyekufa atakuwa wake.

「这人的牛若伤了那人的牛，以至于死，他们要卖了活牛，平分价值，也要平分死牛。

「 zhè rén de niú ruò shāng le nà rén de niú ， yǐ zhì yú sǐ ， tā men yào mài le huó niú ， píng fēn jià zhí ， yě yào píng fēn sǐ niú 。

“Kama fahali wa mtu fulani atamuumiza fahali wa mtu mwingine na akafa, watamuuza yule aliye hai na wagawane sawa fedha pamoja na mnyama aliyekufa.

人若知道这牛素来是触人的，主人竟不把牛拴着，他必要以牛还牛，死牛要归自己。」

rén ruò zhī dào zhè niú sù lái shì chù rén de ， zhǔ rén jìng bù bǎ niú shuān zhe ， tā bì yào yǐ niú hái niú ， sǐ niú yào guī zì jǐ 。」

Hata hivyo, kama ikifahamika kwamba fahali huyo alikuwa na tabia ya kupiga kwa pembe na mwenyewe hakumfunga, ni lazima mwenye fahali alipe mnyama kwa mnyama, na mnyama aliyekufa atakuwa wake.