Mwanzo 42

雅各见埃及有粮，就对儿子们说：「你们为什么彼此观望呢？

yǎ gè jiàn āi jí yǒu liáng ， jiù duì ér zi men shuō ：「 nǐ men wèi shén me bǐ cǐ guān wàng ne ？

Wakati Yakobo alipofahamu kuwa kuna nafaka huko Misri, akawaambia wanawe, “Mbona mnakaa tu hapa mnatazamana?”

我听见埃及有粮，你们可以下去，从那里为我们籴些来，使我们可以存活，不至于死。」

wǒ tīng jiàn āi jí yǒu liáng ， nǐ men kě yǐ xià qù ， cóng nà lǐ wèi wǒ men dí xiē lái ， shǐ wǒ men kě yǐ cún huó ， bú zhì yú sǐ 。」

Akaendelea kuwaambia, “Nimesikia kuwa huko Misri kuna nafaka. Telemkeni huko mkanunue chakula kwa ajili yetu, ili tuweze kuishi wala tusife.”

于是，约瑟的十个哥哥都下埃及籴粮去了。

yú shì ， yuē sè de shí gè gē ge dōu xià āi jí dí liáng qù le 。

Ndipo wale ndugu kumi wa Yosefu, wakateremka huko Misri kununua nafaka.

但约瑟的兄弟便雅悯，雅各没有打发他和哥哥们同去，因为雅各说：「恐怕他遭害。」

dàn yuē sè de xiōng dì biàn yǎ mǐn ， yǎ gè méi yǒu dǎ fā tā hé gē ge men tóng qù ， yīn wèi yǎ gè shuō ：「 kǒng pà tā zāo hài 。」

Lakini Yakobo hakumtuma Benyamini, ndugu yake Yosefu, pamoja na wengine, kwa sababu aliogopa asije akapatwa na madhara.

来籴粮的人中有以色列的儿子们，因为迦南地也有饥荒。

lái dí liáng de rén zhōng yǒu yǐ sè liè de ér zi men ， yīn wèi jiā nán dì yě yǒu jī huāng 。

Hivyo wana wa Israeli walikuwa miongoni mwa wale waliokwenda Misri kununua nafaka, kwani njaa ilikuwa katika nchi ya Kanaani pia.

当时治理埃及地的是约瑟；粜粮给那地众民的就是他。约瑟的哥哥们来了，脸伏于地，向他下拜。

dāng shí zhì lǐ āi jí dì de shì yuē sè ； tiào liáng gěi nà dì zhòng mín de jiù shì tā 。 yuē sè de gē ge men lái le ， liǎn fú yú dì ， xiàng tā xià bài 。

Wakati huo Yosefu alikuwa mtawala wa nchi ya Misri, naye alikuwa ndiye aliwauzia watu wote nafaka. Kwa hiyo wakati ndugu zake Yosefu walipofika, wakamsujudia hadi nyuso zao zikagusa ardhi.

约瑟看见他哥哥们，就认得他们，却装作生人，向他们说些严厉话，问他们说：「你们从哪里来？」他们说：「我们从迦南地来籴粮。」

yuē sè kàn jiàn tā gē ge men ， jiù rèn de tā men ， què zhuāng zuò shēng rén ， xiàng tā men shuō xiē yán lì huà ， wèn tā men shuō ：「 nǐ men cóng nǎ lǐ lái ？」 tā men shuō ：「 wǒ men cóng jiā nán dì lái dí liáng 。」

Mara Yosefu alipowaona ndugu zake, akawatambua, lakini akajifanya mgeni na kuzungumza nao kwa ukali, akiwauliza, “Ninyi mnatoka wapi?” Wakamjibu, “Tumetoka katika nchi ya Kanaani kuja kununua chakula.”

约瑟认得他哥哥们，他们却不认得他。

yuē sè rèn de tā gē ge men ， tā men què bú rèn de tā 。

Ingawa Yosefu aliwatambua ndugu zake, wao hawakumtambua.

约瑟想起从前所做的那两个梦，就对他们说：「你们是奸细，来窥探这地的虚实。」

yuē sè xiǎng qǐ cóng qián suǒ zuò de nà liǎng gè mèng ， jiù duì tā men shuō ：「 nǐ men shì jiān xì ， lái kuī tàn zhè dì de xū shí 。」

Ndipo Yosefu alipokumbuka ndoto zake kuwahusu wao, akawaambia, “Ninyi ni wapelelezi! Mmekuja kuangalia mahali ambapo nchi yetu haina ulinzi.”

他们对他说：「我主啊，不是的。仆人们是籴粮来的。

tā men duì tā shuō ：「 wǒ zhǔ a ， bú shì de 。 pú rén men shì dí liáng lái de 。

Wakamjibu, “Sivyo bwana wangu. Watumishi wako wamekuja kununua chakula.

我们都是一个人的儿子，是诚实人；仆人们并不是奸细。」

wǒ men dōu shì yí gè rén de ér zi ， shì chéng shí rén ； pú rén men bìng bú shì jiān xì 。」

Sisi sote ni wana wa baba mmoja. Watumishi wako ni watu waaminifu, wala sio wapelelezi.”

约瑟说：「不然，你们必是窥探这地的虚实来的。」

yuē sè shuō ：「 bù rán ， nǐ men bì shì kuī tàn zhè dì de xū shí lái de 。」

Akawaambia, “La hasha! Mmekuja kuangalia mahali ambapo nchi yetu haina ulinzi.”

他们说：「仆人们本是弟兄十二人，是迦南地一个人的儿子，顶小的现今在我们的父亲那里，有一个没有了。」

tā men shuō ：「 pú rén men běn shì dì xiong shí èr rén ， shì jiā nán dì yí gè rén de ér zǐ ， dǐng xiǎo de xiàn jīn zài wǒ men de fù qīn nà lǐ ， yǒu yí gè méi yǒu le 。」

Lakini wakamjibu, “Watumishi wako walikuwa kumi na wawili, wana wa mtu mmoja ambaye anaishi katika nchi ya Kanaani. Sasa mdogo wetu wa mwisho yupo na baba yetu na mwingine alikufa.”

约瑟说：「我才说你们是奸细，这话实在不错。

yuē sè shuō ：「 wǒ cái shuō nǐ men shì jiān xì ， zhè huà shí zài bú cuò 。

Yosefu akawaambia, “Ni sawa kabisa kama nilivyowaambia: Ninyi ni wapelelezi!

我指着法老的性命起誓，若是你们的小兄弟不到这里来，你们就不得出这地方，从此就可以把你们证验出来了。

wǒ zhǐ zhāo fǎ lǎo de xìng mìng qǐ shì ， ruò shì nǐ men de xiǎo xiōng dì bú dào zhè lǐ lái ， nǐ men jiù bù dé chū zhè dì fāng ， cóng cǐ jiù kě yǐ bǎ nǐ men zhèng yàn chū lái le 。

Na hivi ndivyo mtakavyojaribiwa: Hakika kama Farao aishivyo, hamtaondoka mahali hapa mpaka ndugu yenu mdogo aje hapa.

须要打发你们中间一个人去，把你们的兄弟带来。至于你们，都要囚在这里，好证验你们的话真不真，若不真，我指着法老的性命起誓，你们一定是奸细。」

xū yào dǎ fā nǐ men zhōng jiān yí gè rén qù ， bǎ nǐ men de xiōng dì dài lái 。 zhì yú nǐ men ， dōu yào qiú zài zhè lǐ ， hǎo zhèng yàn nǐ men de huà zhēn bu zhēn ， ruò bù zhēn ， wǒ zhǐ zhāo fǎ lǎo de xìng mìng qǐ shì ， nǐ men yí dìng shì jiān xì 。」

Tumeni mmoja wenu akamlete huyo ndugu yenu, wengine mtawekwa gerezani, ili maneno yenu yajaribiwe kuona kama mnasema kweli. La sivyo, hakika kama Farao aishivyo ninyi ni wapelelezi!”

于是约瑟把他们都下在监里三天。

yú shì yuē sè bǎ tā men dōu xià zài jiān lǐ sān tiān 。

Akawaweka wote chini ya ulinzi kwa siku tatu.

到第三天，约瑟对他们说：「我是敬畏 神的；你们照我的话行就可以存活。

dào dì sān tiān ， yuē sè duì tā men shuō ：「 wǒ shì jìng wèi shén de ； nǐ men zhào wǒ de huà xíng jiù kě yǐ cún huó 。

Siku ya tatu Yosefu akawaambia, “Fanyeni hili nanyi mtaishi, kwa maana namwogopa Mungu:

你们如果是诚实人，可以留你们中间的一个人囚在监里，但你们可以带着粮食回去，救你们家里的饥荒。

nǐ men rú guǒ shì chéng shí rén ， kě yǐ liú nǐ men zhōng jiān de yí gè rén qiú zài jiān lǐ ， dàn nǐ men kě yǐ dài zhe liáng shí huí qù ， jiù nǐ men jiā lǐ de jī huāng 。

Ikiwa ninyi ni watu waaminifu, mmoja wa ndugu zenu na abaki kifungoni, nanyi wengine pelekeni nafaka kwa jamaa yenu wanaoteseka kwa njaa.

把你们的小兄弟带到我这里来，如此，你们的话便有证据，你们也不至于死。」他们就照样而行。

bǎ nǐ men de xiǎo xiōng dì dài dào wǒ zhè lǐ lái ， rú cǐ ， nǐ men de huà biàn yǒu zhèng jù ， nǐ men yě bú zhì yú sǐ 。」 tā men jiù zhào yàng ér xíng 。

Lakini ni lazima mniletee ndugu yenu mdogo hapa, ili maneno yenu yathibitike na kwamba msife.” Wakakubali kufanya hivyo.

他们彼此说：「我们在兄弟身上实在有罪。他哀求我们的时候，我们见他心里的愁苦，却不肯听，所以这场苦难临到我们身上。」

tā men bǐ cǐ shuō ：「 wǒ men zài xiōng dì shēn shàng shí zài yǒu zuì 。 tā āi qiú wǒ men de shí hòu ， wǒ men jiàn tā xīn lǐ de chóu kǔ ， què bù kěn tīng ， suǒ yǐ zhè chǎng kǔ nàn lín dào wǒ men shēn shàng 。」

Wakaambiana wao kwa wao, “Hakika tunaadhibiwa kwa sababu ya ndugu yetu. Tuliona jinsi alivyohuzunika alipokuwa anatusihi kuponya maisha yake, lakini hatukumsikiliza, hiyo ndiyo sababu dhiki hii imetupata.”

吕便说：「我岂不是对你们说过，不可伤害那孩子吗？只是你们不肯听，所以流他血的罪向我们追讨。」

lǚ biàn shuō ：「 wǒ qǐ bú shì duì nǐ men shuō guò ， bù kě shāng hài nà hái zǐ ma ？ zhǐ shì nǐ men bù kěn tīng ， suǒ yǐ liú tā xuè de zuì xiàng wǒ men zhuī tǎo 。」

Reubeni akawajibu, “Sikuwaambieni msitende dhambi dhidi ya kijana? Lakini hamkunisikiliza! Sasa ni lazima tuadhibiwe kwa ajili ya damu yake.”

他们不知道约瑟听得出来，因为在他们中间用通事传话。

tā men bù zhī dào yuē sè tīng dé chū lái ， yīn wèi zài tā men zhōng jiān yòng tōng shì chuán huà 。

Hawakujua kuwa Yosefu angewaelewa, kwa sababu alitumia mkalimani.

约瑟转身退去，哭了一场，又回来对他们说话，就从他们中间挑出西缅来，在他们眼前把他捆绑。

yuē sè zhuǎn shēn tuì qù ， kū le yì chǎng ， yòu huí lái duì tā men shuō huà ， jiù cóng tā men zhōng jiān tiāo chū xī miǎn lái ， zài tā men yǎn qián bǎ tā kǔn bǎng 。

Yosefu akajitenga nao akaanza kulia, kisha akawarudia na kuzungumza nao tena. Akataka Simeoni akamatwe na kufungwa mbele yao.

约瑟吩咐人把粮食装满他们的器具，把各人的银子归还在各人的口袋里，又给他们路上用的食物，人就照他的话办了。

yuē sè fēn fù rén bǎ liáng shí zhuāng mǎn tā men de qì jù ， bǎ gè rén de yín zi guī huán zài gè rén de kǒu dài lǐ ， yòu gěi tā men lù shang yòng de shí wù ， rén jiù zhào tā de huà bàn le 。

Yosefu akatoa amri ya kujaza magunia yao nafaka na kuweka fedha ya kila mmoja ndani ya gunia lake, kisha wapewe mahitaji ya njiani. Baada ya kufanyiwa hayo yote,

他们就把粮食驮在驴上，离开那里去了。

tā men jiù bǎ liáng shí tuó zài lǘ shàng ， lí kāi nà lǐ qù le 。

wakapakiza nafaka juu ya punda zao, wakaondoka.

到了住宿的地方，他们中间有一个人打开口袋，要拿料喂驴，才看见自己的银子仍在口袋里，

dào le zhù sù de dì fāng ， tā men zhōng jiān yǒu yí gè rén dǎ kāi kǒu dài ， yào ná liào wèi lǘ ， cái kàn jiàn zì jǐ de yín zi réng zài kǒu dài lǐ ，

Walipofika mahali pa kulala huko njiani mmoja wao akafungua gunia lake ili amlishe punda wake, akakuta fedha yake kwenye mdomo wa gunia lake.

就对弟兄们说：「我的银子归还了，看哪，仍在我口袋里！」他们就提心吊胆，战战兢兢地彼此说：「这是 神向我们做什么呢？」

jiù duì dì xiong men shuō ：「 wǒ de yín zi guī huán le ， kàn nǎ ， réng zài wǒ kǒu dài lǐ ！」 tā men jiù tí xīn diào dǎn ， zhàn zhàn jīng jīng dì bǐ cǐ shuō ：「 zhè shì shén xiàng wǒ men zuò shén me ne ？」

Akawaambia ndugu zake, “Fedha yangu imerudishwa. Iko ndani ya gunia langu.” Mioyo yao ikazimia, na kila mmoja akamgeukia mwenzake wakitetemeka, wakaulizana, “Ni nini hiki Mungu alichotufanyia?”

他们来到迦南地、他们的父亲雅各那里，将所遭遇的事都告诉他，说：

tā men lái dào jiā nán dì 、 tā men de fù qīn yǎ gè nà lǐ ， jiāng suǒ zāo yù de shì dōu gào sù tā ， shuō ：

Walipofika kwa Yakobo baba yao katika nchi ya Kanaani, wakamweleza mambo yote yaliyowapata. Wakasema,

「那地的主对我们说严厉的话，把我们当作窥探那地的奸细。

「 nà dì de zhǔ duì wǒ men shuō yán lì de huà ， bǎ wǒ men dàng zuò kuī tàn nà dì de jiān xì 。

“Huyo mtu ambaye ndiye bwana katika nchi hiyo alisema nasi kwa ukali, akatutendea kana kwamba sisi tulikuwa tunaipeleleza nchi.

我们对他说：『我们是诚实人，并不是奸细。

wǒ men duì tā shuō ：『 wǒ men shì chéng shí rén ， bìng bú shì jiān xì 。

Lakini tulimwambia, ‘Sisi ni watu waaminifu, sio wapelelezi.

我们本是弟兄十二人，都是一个父亲的儿子，有一个没有了，顶小的如今同我们的父亲在迦南地。』

wǒ men běn shì dì xiong shí èr rén ， dōu shì yí gè fù qīn de ér zi ， yǒu yí gè méi yǒu le ， dǐng xiǎo de rú jīn tóng wǒ men de fù qīn zài jiā nán dì 。』

Tulizaliwa ndugu kumi na wawili, wana wa baba mmoja. Mmoja alikufa, na mdogo wetu wa mwisho yupo na baba yetu huko Kanaani.’

那地的主对我们说：『若要我知道你们是诚实人，可以留下你们中间的一个人在我这里，你们可以带着粮食回去，救你们家里的饥荒。

nà dì de zhǔ duì wǒ men shuō ：『 ruò yào wǒ zhī dào nǐ men shì chéng shí rén ， kě yǐ liú xià nǐ men zhōng jiān de yí gè rén zài wǒ zhè lǐ ， nǐ men kě yǐ dài zhe liáng shí huí qù ， jiù nǐ men jiā lǐ de jī huāng 。

“Ndipo huyo mtu aliye bwana katika nchi hiyo alipotuambia, ‘Hivi ndivyo nitafahamu kuwa ninyi ni watu waaminifu: Mwacheni mmoja wa ndugu zenu pamoja nami hapa, kisha nendeni mpeleke chakula kwa ajili ya jamaa yenu inayoteseka kwa njaa.

把你们的小兄弟带到我这里来，我便知道你们不是奸细，乃是诚实人。这样，我就把你们的弟兄交给你们，你们也可以在这地做买卖。』」

bǎ nǐ men de xiǎo xiōng dì dài dào wǒ zhè lǐ lái ， wǒ biàn zhī dào nǐ men bú shì jiān xì ， nǎi shì chéng shí rén 。 zhè yàng ， wǒ jiù bǎ nǐ men de dì xiong jiāo gěi nǐ men ， nǐ men yě kě yǐ zài zhè dì zuò mǎi mài 。』」

Lakini mleteni huyo ndugu yenu mdogo kwangu, ndipo nitajua kuwa ninyi sio wapelelezi, ila ni watu waaminifu. Kisha nitamrudisha ndugu yenu, nanyi mtaweza kufanya biashara katika nchi hii.’ ”

后来他们倒口袋，不料，各人的银包都在口袋里；他们和父亲看见银包就都害怕。

hòu lái tā men dǎo kǒu dài ， bú liào ， gè rén de yín bāo dōu zài kǒu dài lǐ ； tā men hé fù qīn kàn jiàn yín bāo jiù dōu hài pà 。

Walipokuwa wanamimina nafaka kutoka kwenye magunia yao, ndani ya gunia la kila mtu kulikuwa na mfuko wa fedha! Wakati wao na baba yao walipoona mifuko ya fedha, wakaogopa.

他们的父亲雅各对他们说：「你们使我丧失我的儿子：约瑟没有了，西缅也没有了，你们又要将便雅悯带去；这些事都归到我身上了。」

tā men de fù qīn yǎ gè duì tā men shuō ：「 nǐ men shǐ wǒ sàng shī wǒ de ér zi ： yuē sè méi yǒu le ， xī miǎn yě méi yǒu le ， nǐ men yòu yào jiāng biàn yǎ mǐn dài qù ； zhè xiē shì dōu guī dào wǒ shēn shàng le 。」

Yakobo baba yao akawaambia, “Ninyi mmenipokonya watoto wangu. Yosefu hayupo na Simeoni hayupo tena na sasa mnataka kumchukua Benyamini. Kila kitu ni kinyume nami!”

吕便对他父亲说：「我若不带他回来交给你，你可以杀我的两个儿子。只管把他交在我手里，我必带他回来交给你。」

lǚ biàn duì tā fù qīn shuō ：「 wǒ ruò bú dài tā huí lái jiāo gěi nǐ ， nǐ kě yǐ shā wǒ de liǎng gè ér zi 。 zhǐ guǎn bǎ tā jiāo zài wǒ shǒu lǐ ， wǒ bì dài tā huí lái jiāo gěi nǐ 。」

Ndipo Reubeni akamwambia baba yake, “Waweza kuwaua wanangu wote wawili, ikiwa sitamrudisha Benyamini kwako. Mkabidhi Benyamini katika uangalizi wangu, nami nitamrudisha.”

雅各说：「我的儿子不可与你们一同下去；他哥哥死了，只剩下他，他若在你们所行的路上遭害，那便是你们使我白发苍苍、悲悲惨惨地下阴间去了。」

yǎ gè shuō ：「 wǒ de ér zi bù kě yǔ nǐ men yì tóng xià qù ； tā gē ge sǐ le ， zhī shèng xià tā ， tā ruò zài nǐ men suǒ xíng de lù shang zāo hài ， nà biàn shì nǐ men shǐ wǒ bái fà cāng cāng 、 bēi bēi cǎn cǎn dì xià yīn jiān qù le 。」

Lakini Yakobo akasema, “Mwanangu hatashuka huko pamoja nanyi; ndugu yake amekufa naye ndiye peke yake aliyebaki. Ikiwa atapatwa na madhara katika safari mnayoiendea, mtashusha kichwa changu chenye mvi kaburini kwa masikitiko.”